Loại Nga khỏi mối đe dọa, Trump nguy cơ đối đầu với Lầu Năm Góc

Việc Tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump không  liệt Nga vào danh sách những ưu tiên quân sự cần đối phó có thể khiến nhiều quan chức Lầu Năm Góc bất bình.

Tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump và Bộ trưởng Quốc phòng đề cử James Mattis. Ảnh: Reuters

Bản ghi nhớ về các ưu tiên quốc phòng hàng đầu của chính quyền Tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump, đưa ra hồi đầu tháng 12, đã không đề cập đến Nga, quốc gia vốn được coi là mối đe dọa số một của nước này, khiến nhiều quan chức cấp cao của Lầu Năm Góc không khỏi lo ngại, theo Foreign Policy.

"Mọi người tại Lầu Năm Góc sẽ lo ngại khi không thấy Nga trong danh sách", Evelyn Farkas, cựu quan chức Lầu Năm Góc phụ trách những vấn đề về Nga nhận định.

Bình luận viên John Hudson nhận định trong nhiều năm, các quan chức hàng đầu tại Bộ Quốc phòng và các cơ quan tình báo Mỹ coi Nga là mối đe dọa lớn nhất vì kho vũ khí hạt nhân khổng lồ, năng lực chiến tranh mạng, quân đội được hiện đại hóa cùng thái độ sẵn sàng thách thức Mỹ và đồng minh.

Tướng Joseph Dunford, người vẫn giữ cương vị Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ sau khi ông Trump nhậm chức vào 20/1, từng tuyên bố trước quốc hội vào năm 2015 rằng không có mối đe dọa nào khác nghiêm trọng hơn Nga.

Kể từ khi bắt đầu chiến dịch tranh cử, ông Trump đã công khai tuyên bố rằng một mối quan hệ được cải thiện với Nga thuộc phạm vi lợi ích của Mỹ, đặc biệt liên quan đến nỗ lực chống khủng bố tại Iraq và Syria.

Lập trường của Tổng thống đắc cử Mỹ trong suốt chiến dịch tranh cử đã cải thiện rõ rệt thái độ của đảng Cộng hòa đối với Nga, tuy nhiên giới có ảnh hưởng lớn tới chính sách đối ngoại của Mỹ bao gồm nhiều quan chức Lầu Năm Góc vẫn tỏ thái độ ngờ vực với Moscow.

Theo John Hudson, trong khi nhiều quan chức quân sự, vẫn tại vị sau khi ông Trump nhậm chức, không mấy hài lòng về bản ghi nhớ thì tướng James Mattis, người dành sự ủng hộ lớn cho quan điểm của Tổng thống đắc cử Mỹ vẫn chưa chắc chắn trở thành bộ trưởng quốc phòng, do không đáp ứng yêu cầu về thời gian giải ngũ.

Theo quy định, những đề cử nội các và nhiều vị trí trong chính quyền khác sẽ phải trải qua điều trần và được thông qua tại ủy ban tương ứng của Thượng viện, trước khi đưa ra bỏ phiếu tại toàn thể Thượng viện.

Với tỷ lệ nghị sĩ giữa đảng Cộng hoà và đảng Dân chủ là 52/48 tại Thượng viện, nhiều chuyên gia cho rằng một số đề cử gây tranh cãi như ông James Mattis và Rex Tillerson (vị trí ngoại trưởng) sẽ gặp nhiều khó khăn.

Thực tế này càng làm gia tăng nguy cơ ông Trump nhận được ít sự ủng hộ, thậm chí bị cô lập tại Lầu Năm Góc.

Trong khi đó, một quan chức quốc phòng giấu tên cho biết mặc dù đội ngũ chuyển giao quyền lực của ông Trump đã làm việc với những quan chức chịu trách nhiệm về chính sách với Nga tại Lầu Năm Góc, mối liên hệ này vẫn còn rất hời hợt.

"Không có nhiều  trao đổi thông tin, chủ yếu là những câu hỏi phiến diện kiểu 'các bạn làm việc thế nào'", quan chức này khẳng định.

Cựu quan chức quốc phòng Farkas dự đoán sẽ có phản kháng đáng kể từ các quan chức Lầu Năm Góc nếu Tổng thống đắc cử Mỹ theo đuổi các ưu tiên chính sách quân sự mà không đề cập đến Nga.

"Họ sẽ tìm ra cách kéo dài thời gian. Một điều rõ ràng là chủ tịch hiện nay của Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân vẫn còn 6 tháng tại nhiệm, và ông ấy cũng đồng ý rằng Nga là mối đe dọa số một", Farkas nhấn mạnh.

5 ngòi nổ có thể khiến căng thẳng Mỹ - Trung bùng phát

Quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc dưới thời Tổng thống Donald Trump tồn tại nhiều ngòi nổ khiến căng thẳng có thể bùng phát bất cứ thời điểm nào.

Lập trường của Tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump cùng các thành viên nội các tương lai của ông đối với khu vực châu Á-Thái Bình Dương và Trung Quốc gây nhiều tranh cãi. Bình luận viên Robert Farley của National Interest đưa ra 5 vấn đề tiềm ẩn nguy cơ khiến quan hệ Mỹ-Trung leo thang căng thẳng trong thời gian tới.

Tàu khu trục Mỹ USS Decatur tại Biển Đông. Ảnh: America's Navy

Biển Đông và biển Hoa Đông

Vấn đề Biển Đông và Biển Hoa Đông gần đây luôn là tâm điểm cho căng thẳng giữa Washington và Bắc Kinh.

Trên Biển Đông, Mỹ đang hỗ trợ một số nước phản đối tham vọng bành trướng lãnh thổ của Trung Quốc, còn tại biển Hoa Đông, Mỹ đang rơi vào tình cảnh khó xử khi phải phân vân xem xét nên giúp đỡ Nhật Bản bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ ở mức độ nào.

Bất chấp những tuyên bố phản đối chính sách bao bọc các nước đồng minh, lập trường chống Trung Quốc của Tổng thống đắc cử Mỹ có thể khiến Washington tiếp tục đẩy mạnh can dự vào Biển Đông và biển Hoa Đông, biến hai vùng biển này thành nơi đối đầu giữa hai cường quốc, đặc biệt trong bối cảnh Bắc Kinh không ngừng tăng cường sức mạnh hải quân, thể hiện rõ tham vọng kiểm soát biển.

Thương mại

Nhiều năm qua, cả Mỹ và Trung Quốc đều nỗ lực duy trì mối quan hệ thương mại ổn định, vốn giúp nền kinh tế toàn cầu tăng trưởng đáng kể từ cuối những năm 1980, đặt vấn đề kinh tế ra ngoài mối quan tâm chính trị và chiến lược.

Tuy nhiên, đội ngũ chuyển giao quyền lực của Tổng thống đắc cử Mỹ cam kết sẽ thay đổi tất cả. Ông Trump đã lên kế hoạch để thách thức Trung Quốc trên hàng loạt lĩnh vực thương mại, bao gồm nhiều vấn đề cốt lõi có thể ảnh hưởng tới mối quan hệ này.

Dù Washington và Bắc Kinh vẫn cần nhau, những tuyên bố đối đầu của ông Trump có khả năng châm ngòi cho một cuộc chiến tranh thương mại, có nguy cơ làm rối loạn nền kinh tế thế giới.

Triều Tiên

Triều Tiên từ lâu luôn là cơ hội và cũng là rắc rối đối với Trung Quốc.

Trong khi sự tồn tại của Triều Tiên ngăn chặn sự mở rộng của Hàn Quốc xuống gần biên giới Trung Quốc, chương trình hạt nhân và những hành động "khiêu khích" của nước này khiến Mỹ có cơ hội tái khẳng định vị trí ở Đông Bắc Á, tiếp tục triển khai nhiều khí tài quân sự.

Việc Trung Quốc, gần đây, ít quan tâm và hỗ trợ Triều Tiên hơn có thể khiến Bình Nhưỡng có những động thái mang tính thử nghiệm với cả Bắc Kinh và Washington, đẩy hai nước vào một cuộc xung đột khó lường.

Pakistan

Cách đây 45 năm, Pakistan từng giữ vai trò là cầu nối cho việc cải thiện quan hệ Mỹ - Trung. Tuy nhiên mối quan hệ giữa Islamabad và Washington gần đây đã trở nên căng thẳng.

Việc Mỹ và Ấn Độ tăng cường hợp tác quốc phòng nhằm tạo thế cân bằng với Trung Quốc khiến Pakistan phật lòng và tỏ thái độ cảnh giác. Ngoài ra, những nghi ngờ về việc Pakistan hỗ trợ khủng bố ở Ấn Độ và Afghanistan cũng khiến Mỹ thận trọng trong quan hệ với nước này.

Một cuộc đối đầu trực tiếp giữa Mỹ và Pakistan chắc chắn sẽ khiến căng thẳng giữa Washington và Bắc Kinh leo thang.

Đài Loan

Tổng thống đắc cử Donald Trump hôm 2/12 có cuộc điện đàm 10 phút với nhà lãnh đạo Đài Loan Thái Anh Văn. Ảnh: Wall Street Journal

Mặc dù Đài Loan từ lâu đã là điểm gắn bó quan trọng nhất trong quan hệ Mỹ-Trung, cuộc điện đàm mới đây giữa Tổng thống đắc cử Trump và lãnh đạo Đài Loan Thái Anh Văn đã khiến vấn đề này tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây bất ổn trong quan hệ hai nước.

Trung Quốc coi Đài Loan là một phần lãnh thổ chờ thống nhất, kể cả bằng vũ lực nếu cần thiết. Tôn trọng nguyên tắc trên, Washington từ năm 1979 cắt đứt quan hệ ngoại giao với Đài Bắc.

Ông Trump, trong cuộc điện đàm và trên các phương tiện truyền thông, lại tuyên bố sẽ xem xét lại chính sách dài hạn mơ hồ đối với Đài Loan.

Hiện chưa chắc chắn liệu Tổng thống đắc cử Mỹ có mạnh tay sử dụng Đài Loan để ép Trung Quốc nhượng bộ trong hàng loạt lĩnh vực khác hay không, hay đơn giản chỉ dừng lại ở mức độ "đánh tiếng" cho Bắc Kinh nhận thức được khả năng này.

Giới lãnh đạo Trung Quốc chắc chắn phải suy nghĩ nghiêm túc về chủ đề này để đưa ra phản ứng phù hợp với hành động được Bắc Kinh đánh giá là vi phạm "giới hạn đỏ". Bất cứ tính toán sai lầm nào của cả hai bên đều có thể dẫn đến một cuộc xung đột khủng khiếp.

Donald Trump còn vũ khí gì để lật lại thế cờ?

Khi tuyên chiến với các thành viên chủ chốt của đảng Cộng hòa, ứng viên tổng thống Trump dường như không có điểm tựa nào nữa để bật lên.

Giới quan sát đánh giá tỷ phú Mỹ không còn cửa trở thành tổng thống. Ảnh: ABC News

"Những đề xuất của ông Trump nhằm đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại đã giúp ông chiếm được cảm tình của khoảng 40% cử tri, nhưng dường như số lượng người ủng hộ ông đã đến mức kịch trần", Aaron Kall, Giám đốc phụ trách tranh luận của Đại học Michigan, Mỹ, đánh giá với VnExpress.

Theo ông Kall, tỷ phú tin rằng hệ thống chính trị của Mỹ và chính sách thương mại đã khiến nước này đi xuống và tương lai của đất nước sẽ bị phá hủy nếu như không có sự thay đổi toàn diện. Do đó, ông Trump đã đưa ra những đề xuất như tăng thuế thương mại, cấm người nhập cư theo đạo Hồi từ một số nước vào Mỹ, xây dựng bức tường ở biên giới với Mexico.

Bên cạnh đó, ông Trump cũng đã "làm được một điều tuyệt vời" là khiến những người ủng hộ mình phấn khích khi tập trung tấn công vào bê bối sử dụng email cá nhân của đối thủ Hillary Clinton, tấn công những cáo buộc quấy rối phụ nữ của chồng bà là cựu tổng thống Bill Clinton cách đây hơn 20 năm.

Tuy nhiên, theo chuyên gia Kall, thông điệp của tỷ phú Mỹ đã không tạo được tiếng vang trong cộng đồng người Mỹ gốc Phi, những người gốc Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và nữ giới. 

"Đây là những cử tri chủ chốt và ông ấy không thể trúng cử khi thiếu sự ủng hộ lớn từ họ. Những gì ông Trump thể hiện trong cuộc tranh luận trực tiếp thứ hai với bà Clinton hôm 10/10 đã khiến những người ủng hộ trung thành nhất của ông phấn chấn, thế nhưng nó không giúp ông có thêm các cử tri mới", Kall nói.

Tỷ phú Trump trong tranh luận trực tiếp hôm đầu tuần chỉ mải mê tung ra liên tiếp những lời cáo buộc nặng nề với đối thủ, cáo buộc bà Clinton "làm tổn thương phụ nữ" trong vụ bê bối tình ái của chồng, đồng thời đe dọa sẽ yêu cầu bộ trưởng tư pháp "bỏ tù" cựu ngoại trưởng nếu ông đắc cử. Phía cựu ngoại trưởng Clinton cũng công kích đối phương gay gắt, điều đó khiến giới quan sát của Mỹ đánh giá đây là "cuộc tranh luận tiêu cực nhất" kể từ khi nước này lần đầu có cuộc tranh luận giữa hai ứng viên tổng thống từ năm 1960.

Bình luận về việc ông Trump tuyên chiến với đảng Cộng hòa, chỉ trích các quan chức chủ chốt của đảng khi họ tuyên bố "không bảo vệ" ông vào thời điểm chặng đua vào Nhà Trắng ở giai đoạn nước rút, chuyên gia Kall cho biết "làn sóng ngầm" thực ra đã âm ỉ nhiều tháng nay và nó chỉ bùng nổ sau khi ông Trump bị lộ video khoe "thoải mái sàm sỡ phụ nữ" và thể hiện cá tính trong cuộc tranh luận hôm 10/10.

Trước đây tỷ phú Mỹ giành được vị trí đại diện của đảng Cộng hòa chạy đua vào Nhà Trắng là vì ông đại diện cho những người muốn tạo nên "cú hích" với tiến trình chính trị ở Washington. Ông Trump đánh bại 16 đối thủ trong vòng sơ bộ để trở thành người chuyển tải thông điệp "tạo thay đổi" của đảng Cộng hòa. Có thể nói ông Trump đã chiếm được cảm tình của 3/4 cử tri đảng Cộng hòa, nhưng ông cũng gặp khó khăn trong việc thuyết phục 1/4 còn lại.

Đáng chú ý, các thành viên của đảng Cộng hòa đang đứng trước thế tiến thoái lưỡng nan, nếu từ bỏ Trump họ có thể bị mất nhiều phiếu nội bộ khi muốn tái ứng cử vào quốc hội, chính quyền các bang, nhưng nếu ủng hộ Trump họ có thể khiến những người ủng hộ đảng Cộng hòa ở mức "vừa phải" xa lánh, điều đó càng khiến đảng Dân chủ giành được ưu thế ở các bang như Pennsylvania, New Hampshire, Florida. Trong khi Hạ viện vẫn sẽ là bức tường lửa giúp duy trì vị thế của đảng Cộng hòa, sự chia rẽ nội bộ về ủng hộ Donald Trump hay không sẽ khiến đảng này có nguy cơ suy yếu nghiêm trọng sau bầu cử, thậm chí đe dọa cả tương lai lâu dài của nó.

Theo ông Kall, hiện bà Clinton đang chiếm được cảm tình của khoảng 80% cử tri, trong khi chỉ còn 3 tuần nữa là đến ngày bầu cử. 

"Ông Trump phải làm điều gì đó để thay đổi quỹ đạo của cuộc đua. Còn một cuộc tranh luận trực tiếp cuối cùng tại Las Vegas vào tuần tới. Sau đó, Trump chỉ có thể trông chờ vào một yếu tố bất ngờ ở bên ngoài nước Mỹ. Đó là kịch bản duy nhất có thể xảy ra", ông Kall nói.

Tập trận Biển Đông khó giúp 'tình một đêm' Nga - Trung thêm mặn nồng

Nga và Trung Quốc xích lại gần nhau để thách thức Mỹ, nhưng những nghi kỵ và sóng ngầm khiến hai nước khó có thể trở thành đồng minh chiến lược của nhau.

Tàu chiến Nga tham gia cuộc tập trận chung với hải quân Trung Quốc. Ảnh:News.cn

Trong tuần qua, báo chí Trung Quốc hết lời ca ngợi cuộc tập trận hải quân chung diễn ra trên Biển Đông với Nga, trong đó có các bài tập phòng không, chống ngầm, đổ bộ chiếm đảo. Trong khi truyền thông Trung Quốc coi đây là một sự kiện lớn đánh dấu quan hệ gần gũi hơn giữa hai nước, các chuyên gia phân tích cho rằng Nga – Trung vẫn chưa thể trở thành đồng minh chiến lược của nhau một cách thực chất.

Cuộc tập trận hải quân chung Nga – Trung được tổ chức gần hai tháng sau khi Tòa Trọng tài bác bỏ yêu sách "đường lưỡi bò" Bắc Kinh đơn phương vẽ ra, bao phủ gần hết diện tích Biển Đông. Theo các nhà phân tích, mục đích chính của cuộc tập trận này là phát đi tín hiệu mạnh tới Mỹ và các nước khác.

"Đây rõ ràng là màn phô diễn lợi ích chiến lược mới, rằng Nga và Trung Quốc, hay thậm chí cả hai cùng nhau nếu cần, sẽ là những bên có lợi ích ở Biển Đông", Alexander Neill, chuyên gia cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế ở Singapore, nhận định trên VOA.

Đây là cuộc tập trận chung lần thứ 4 giữa hải quân hai nước. Năm ngoái, đợt tập trận diễn ra trên biển Địa Trung Hải, trong một nỗ lực được Trung Quốc coi là nhằm củng cố hợp tác giữa quân đội hai nước.

Dù Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin có thể tìm thấy tiếng nói chung trong trong việc đối phó với thách thức từ Mỹ, chẳng hạn như các cuộc tuần tra tự do hàng hải trên Biển Đông hay động thái triển khai hệ thống Phòng thủ Khu vực Tầm cao Giai đoạn cuối (THAAD) ở Hàn Quốc, ông Neill cho rằng sự hội tụ lợi ích giữa hai nước chỉ giống như "mối tình một đêm".

"Khi sức mạnh quốc gia của Nga đang suy giảm ở mức độ chiến lược, Trung Quốc đã trỗi dậy ở mức độ toàn cầu, và đây là một điểm giao thoa, một thời điểm mà hai quốc gia có chung một số lợi ích", ông nói.

Dấu ấn trên Biển Đông

Nga gần đây ngày càng chú ý hơn tới khu vực Thái Bình Dương và Đông Nam Á, khi các lệnh cấm vận hà khắc của phương Tây bắt đầu phát huy tác dụng với Moscow. Việc Nga đồng ý tham gia tập trận cùng Trung Quốc trên Biển Đông chính là một biểu hiện mới nhất cho sự chuyển hướng đó.

"Nga đã bắt đầu củng cố sự hiện diện ở Viễn Đông trong vài năm qua, và họ muốn để lại dấu chân ở đâu đó trên Biển Đông", Alexander Huang, trợ lý giáo sư tại Đại học Tamkang, Đài Loan, nhận định. "Đây có thể chỉ là một hành động phô diễn không mấy ý nghĩa về mặt quân sự, nhưng nó rõ ràng nhằm phát tín hiệu cho Mỹ".

Tuy nhiên, lợi ích chung trong việc thách thức Mỹ không đồng nghĩa với việc Moscow chỉ muốn hợp tác với riêng Bắc Kinh. Ông Huang nhấn mạnh rằng cuộc tập trận năm nay được tổ chức ở gần bờ biển Trung Quốc, cách xa các điểm nóng tranh chấp chủ quyền giữa Trung Quốc với các nước khác trên Biển Đông, chứng tỏ Nga không muốn vì hợp tác với Trung Quốc mà làm mất lòng các nước khác trong khu vực.

"Ngoài ra, khi điều lực lượng ra xa bờ biển để tập trận, bạn sẽ phải cần đến tàu sân bay", Huang nói. "Điều đó khiến cuộc tập trận trở nên phức tạp hơn rất nhiều. Bởi vậy họ không muốn thực hiện điều đó trong năm nay".

Sóng ngầm

Trong khi đó, các nhà phân tích Trung Quốc lại cho rằng mối quan hệ Nga – Trung sẽ ngày càng trở nên khăng khít hơn, và việc thách thức Mỹ chính là tác nhân khiến hai nước xích lại gần nhau.

Bài bình luận đăng trên tờ Global Times hôm qua nhấn mạnh cuộc tập trận hải quân chung cho thấy Bắc Kinh và Moscow có thể hợp tác với nhau vì lợi ích cốt lõi như thế nào. Từ trước tới nay, Trung Quốc luôn cho rằng mình có "lợi ích cốt lõi" ở Biển Đông.

"Nga đang đối mặt với các lệnh cấm vận kinh tế vì sáp nhập Crimea, và chỉ có Trung Quốc mới có thể giảm bớt gánh nặng cho Moscow. Trung Quốc đang bị Mỹ và Nhật Bản kiềm chế ở Biển Đông và biển Hoa Đông, và chỉ có Nga mới đủ mạnh để giảm bớt sức ép cho Bắc Kinh", bài báo viết.

Bài bình luận này cho rằng cuộc tập trận cho thấy mối quan hệ chiến lược Trung – Nga không chỉ là một liên minh, mà hợp tác song phương và sự tin cậy chính trị lẫn nhau giữa hai nước đã phát triển lên một tầm cao mới.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia phân tích quốc tế chỉ ra rằng quan hệ Nga – Trung khó có thể đạt được đến mức độ như Global Times kỳ vọng, bởi nó luôn tiềm ẩn những sự nghi kỵ lẫn nhau cùng những đợt sóng ngầm chưa bao giờ chấm dứt.

Dù Tổng thống Putin tuyên bố quan hệ hai nước đã đạt đến mức độ "chưa từng thấy", kim ngạch thương mại song phương lại sụt giảm 5% mỗi năm, giảm xuống còn 28 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm 2016. Trong khi đó, Mỹ vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc, với tổng kim ngạch lên tới 263 tỷ USD trong nửa đầu năm nay.

Moscow đã từng kỳ vọng việc cải thiện quan hệ với Bắc Kinh sẽ giúp Nga nhanh chóng vượt qua khó khăn về kinh tế, nhưng có vẻ như thực tế không cho thấy điều đó. "Quan hệ chính trị của chúng ta đang đi trước quan hệ kinh tế", phó thủ tướng Nga Igor Shuvalov đã phải thừa nhận trong một bài phát biểu hôm 2/9.

Vasily Kashin, chuyên gia về Trung Quốc tại Đại học Kinh tế Moscow, cảnh báo rằng Nga có thể trở thành "chư hầu" của Trung Quốc trong cuộc đối đầu với Mỹ, bởi nền kinh tế Trung Quốc lớn gấp 8 lần Nga, theo NBC.

Binh sĩ Trung Quốc cầm cờ Nga trong cuộc tập trận. Ảnh: News.cn

"Trung Quốc có thể tìm cách để Nga chung đường với mình trên Biển Đông vào thời điểm này, nhưng điều đó không có nghĩa là họ cùng chung chí hướng", Ashley Townshen, chuyên gia phân tích tại Trung tâm Nghiên cứu Mỹ thuộc Đại học Sydney, nhận định.

Theo Townshend, sự chung đường về lợi ích mà hai nước đang tìm kiếm chỉ mang tính chất ngoại giao, chứ không phải là thực chất. "Nếu Nga bị coi là đối tác đồng minh của Trung Quốc ở Đông Á, điều đó sẽ làm tổn hại đến lợi ích quốc phòng của họ trong khu vực này", ông nói.

"Nga đang có những hợp đồng bán vũ khí giá trị lớn cho các nước khác trong khu vực, thế nên Moscow không hề muốn ngả về phía Trung Quốc quá nhiều trong các tranh chấp trên Biển Đông", Townshend nhấn mạnh.

Vì sao gần một nửa thanh niên Nhật từ chối nếm 'trái cấm'

Hiện tượng gần 50% thanh niên Nhật vẫn còn trinh bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, điển hình là do thu nhập giảm hay tâm lý thích sống với thế giới tưởng tượng hơn thực tế.

Lớp học vẽ tranh khỏa thân ở Tokyo giúp các học viên nam nhìn thấy cơ thể phụ nữ thực tế. Ảnh: CNN

Theo kết quả khảo sát do Viện Nghiên cứu Dân số và An sinh Xã hội Quốc gia Nhật công bố tuần trước, 42% nam giới và 44,2% nữ giới ở độ tuổi từ 18 - 34 tại nước này vẫn chưa quan hệ tình dục lần nào.

Một bộ phận người tham gia khảo sát cho biết họ thích tiếp tục trinh nguyên như vậy. Trong khi đó, phần lớn người được hỏi ( 85,7% nam và 89,3% nữ) vẫn mong muốn sẽ kết hôn trong tương lai.

Theo CNN, có nhiều nguyên nhân lý giải cho tình trạng thanh niên Nhật thiếu hứng thú chuyện tình dục, bao gồm thực trạng nền kinh tế trì trệ khiến nhiều người trẻ không muốn yêu đương và kết hôn hoặc nhiều bạn trẻ hiện quá hâm mộ truyện tranh manga nên chỉ thích sống trong thế giới ảo và tưởng tượng hơn là hiện thực.

Chuẩn mực xã hội thay đổi

Nhật là một trong những quốc gia có tỷ lệ sinh thấp nhất thế giới và cũng là nước có dân số già, với khoảng 34,6 triệu người trên 65 tuổi.

Bất chấp các nỗ lực của chính phủ nhằm nâng số lượng người kết hôn và trẻ em được sinh ra, cuộc khảo sát năm nay từ Viện Nghiên cứu Dân số và An sinh Xã hội Quốc gia Nhật vẫn không cho thấy nhiều biến chuyển.

Theo Nancy Snow, giáo sư bộ môn ngoại giao công chúng thuộc Đại học Ngoại ngữ Kyoto, Nhật Bản, các chuẩn mực kinh tế - xã hội đang thay đổi đã góp phần làm suy giảm mối quan hệ giữa nam và nữ.

"Nam giới hiện chỉ kiếm được mức thu nhập bằng 1/3 đến 1/2 so với những năm kinh tế Nhật bùng nổ ở thập niên 1980. Cảm nhận về giá trị bản thân của một số nam giới gắn liền với mức thu nhập nên họ thấy mình bị lép vế trước những phụ nữ tự tin vào năng lực bản thân", Snow lý giải.

Bà cho rằng mức thu nhập giảm khiến nam giới cảm thấy thiếu tự tin nên không dám quen tầng lớp phụ nữ thành đạt đang ngày càng nhiều lên trong xã hội Nhật Bản. Bên cạnh đó, những phụ nữ này tự kiếm được tiền do vậy cũng coi trọng bản thân hơn người khác.

Đây là lý do hàng loạt nhóm hỗ trợ những nam giới muốn vượt qua nỗi lo lắng khi tiếp cận phụ nữ đang mọc lên nhanh chóng ở Nhật.

White Hands, một tổ chức phi lợi nhuận ở Tokyo, thường xuyên mở các lớp hội họa vẽ tranh khỏa thân. Phần lớn học viên tại đây đều là nam giới trung niên còn trinh nguyên. Các học viên sẽ vẽ người mẫu nữ khỏa thân. Nó cho phép họ tận mắt thấy cơ thể phụ nữ trong thực tế. Các lớp học kiểu này được cho là sẽ giúp nam giới xoa dịu bản năng tình dục.

Shingo Sakatsume, người tổ chức lớp, tự gọi mình là "người hỗ trợ tình dục". Sakatsume cho rằng sự quan tâm ngày càng lớn đối với thế giới phim hoạt hình anime Nhật Bản cũng là một phần nguyên nhân khiến các nam giới độc thân chọn giải trí trong thế giới tưởng tượng hơn là tình dục và tình yêu thực sự.

"Bằng cách giải quyết vấn đề trinh tiết, tôi nghĩ chúng tôi có thể giải quyết nhiều vấn đề khác liên quan đến tình dục", Sakatsume nói.

Trong khi đó, giáo sư Snow cho rằng các lớp vẽ tranh khỏa thân có thể còn hữu ích hơn nếu những học viên nữ tham gia vẽ mẫu nam khỏa thân.

"Đây là cơ hội để đưa nam giới và nữ giới xích lại với nhau. Họ có thể uống rượu để xóa tan khoảng cách và nói chuyện nhiều hơn. Chỉ giúp nam giới nhìn người mẫu nữ khỏa thân sẽ không giải quyết được vấn đề".

Theo Snow, dù dân số Nhật đang già đi với tốc độ quá nhanh, cuộc khảo sát mới nhất chỉ nhìn vào tầng lớp thanh niên như tiêu chí chọn dữ liệu mà không xét đến các câu chuyện hay hoàn cảnh cụ thể.

"Nếu bạn sống đến năm 90 tuổi thì việc bạn trì hoãn có người yêu cho đến những năm 30 tuổi hoặc đến khi bạn biết bản thân mình muốn gì có lẽ là điều hợp lý", Snow nhận xét.

White Hands, một tổ chức phi lợi nhuận ở Tokyo, cung cấp khóa học và giáo trình giúp nam giới thoát khỏi tình trạng còn trinh nguyên.

Hai lý do khiến Pháp liên tục hứng chịu khủng bố

Được coi là trái tim của châu Âu, Pháp trở thành đích ngắm của các phần tử khủng bố nước ngoài và tầng lớp thanh niên nhập cư trong nước bị cực đoan hóa.

Chiếc xe tải được sử dụng để gây ra vụ thảm sát ở Nice. Ảnh: AFP

Cuộc tấn công bằng xe tải của một phần tử cực đoan ủng hộ phiến quân Nhà nước Hồi giáo (IS) ở thành phố Nice, Pháp, khiến 84 người thiệt mạng là vụ khủng bố đẫm máu thứ ba mà nước Pháp phải hứng chịu trong chưa đầy hai năm qua. Theo giới phân tích, nước Pháp chứa đựng những yếu tố "thu hút" sự chú ý của chủ nghĩa khủng bố, biến quốc gia này thành "tâm chấn" của châu Âu.

Mục tiêu lớn

Trả lời phỏng vấn News.com.au, Neil Fergus, chuyên gia về chủ nghĩa khủng bố quốc tế, tổng giám đốc tổ chức tư vấn Intelligent Risks, cho rằng nước Pháp là một mục tiêu lớn cho các cuộc tấn công thảm sát của IS bởi vì quốc gia này "là một biểu tượng của tự do, bình đẳng và các giá trị xã hội".

"Thủ đô Paris nói riêng và nước Pháp nói chung là trái tim trong học thuyết phẩm giá phương Tây", ông nói. "Những kẻ khủng bố không thích điều đó. Chúng cũng căm ghét châu Âu, và Pháp được coi là tâm điểm của lục địa".

Ngay từ năm 1995, Nhóm Hồi giáo Vũ trang (GIA) có nguồn gốc từ Algeria đã thực hiện các cuộc tấn công nhắm vào hệ thống tàu điện ngầm của Pháp. Giờ đây, với sự trỗi dậy của IS và các tổ chức cực đoan khác, nước Pháp đang hứng chịu những cuộc tấn công từ những kẻ lớn lên trên đất nước này, hoặc những phần tử cực đoan nước ngoài thâm nhập để gây ra thương vong lớn nhất.

Vài ngày trước khi diễn ra vụ khủng bố bằng xe tải ở Nice, một quan chức cấp cao của cảnh sát Pháp cảnh báo rằng các phần tử Hồi giáo cực đoan sẽ tìm cách gia tăng khả năng giết người bằng xe hơi gài mìn và bom.

Pháp ngày càng trở nên cảnh giác với những âm mưu khủng bố và hiện tượng cực đoan hóa ở quê nhà, theo một báo cáo mới đây của Dự án Chống Cực đoan hóa. Pháp khẳng định họ có trong tay một trong những hệ thống an ninh tốt nhất thế giới, với những chiến dịch an ninh quy mô lớn được tiến hành tại các cửa khẩu, sân bay quốc tế để ngăn chặn phần tử khủng bố xâm nhập.

"Pháp đã triển khai hàng nghìn binh sĩ quân đội phối hợp với cảnh sát quốc gia bảo vệ các điểm tập trung đông người, các đầu mối giao thông, danh lam thắng cảnh", ông Fergus cho biết. Tuy nhiên, khả năng hợp tác với nhau giữa các cơ quan an ninh chống khủng bố lại là một điểm yếu của Pháp mà các phần tử cực đoan có thể lợi dụng để khai thác.

Một báo cáo mới đây của cơ quan tình báo nội địa DGSI cho thấy nước Pháp vẫn có vô số những lỗ hổng về tình báo, khiến lực lượng an ninh để lọt những phần tử gây ra các vụ tấn công khủng bố ở Paris hồi cuối năm ngoái và đầu năm nay khiến tổng cộng 147 người thiệt mạng.

Binh sĩ Pháp tăng cường tuần tra ở Paris. Ảnh: Reuters

Báo cáo chỉ rõ, ngoài những hạn chế về khả năng giám sát tình báo đối với các đối tượng tình nghi, các cơ quan an ninh Pháp còn thể hiện sự chồng chéo, kèn cựa lẫn nhau, khiến các chiến dịch chống khủng bố không phát huy hiệu quả cao nhất. Trong vụ khủng bố ở nhà hát Bataclan ở Paris, khi cảnh sát đặc nhiệm ngỏ ý mượn súng trường của quân đội để tấn công khủng bố, các binh sĩ Pháp đã từ chối thẳng thừng.

Những công dân hạng hai

Nghi phạm gây ra vụ tấn công bằng xe tải ở Nice là Mohamed Lahouaiej Bouhlel, công dân Pháp gốc Tunisia. Bouhlel 31 tuổi, theo đạo Hồi, có tiền án tiền sự với tội danh sở hữu vũ khí và hành vi bạo lực, nhưng chưa bao giờ lọt vào danh sách đối tượng bị cực đoan hóa của lực lượng tình báo, an ninh Pháp.

Theo các chuyên gia phân tích, Bouhlel, cũng như nhiều nghi phạm khủng bố khác trước đây, đều có gốc gác ở nước ngoài, tới Pháp định cư qua nhiều thế hệ, nhưng không hoàn toàn hòa nhập được với xã hội bản địa và luôn bị coi như những công dân hạng hai.

"Ở Pháp có những cộng đồng người Bắc Phi rất lớn. Họ tuy là công dân của Pháp, nhưng lại bị gạt sang bên lề của xã hội", Robert Baer, cựu đặc vụ CIA, nói với CNN. "Tôi từng đi học ở Pháp, rồi làm việc ở đó, và nhận thấy rằng những người Bắc Phi này hoàn toàn bị tách khỏi xã hội bản địa".

Theo Baer, tình hình càng trở nên tồi tệ hơn sau vụ khủng bố ở Paris, khi các ông chủ dò xét hồ sơ và không chấp nhận những người có nguồn gốc từ Bắc Phi. Trên tàu hỏa hay xe bus, những người có vẻ ngoài giống người Arab thường xuyên bị cảnh sát chặn lại, xét hỏi giấy tờ.

"Người Pháp quả thực rất quyết liệt trong những việc như vậy, hậu quả là tình trạng cực đoan hóa trong cộng đồng người có nguồn gốc Bắc Phi không hề giảm bớt, mà còn tăng lên", Baer nói.

Tom Fuentes, cựu trợ lý giám đốc FBI, từng tham gia ban điều hành Interpol, nói rằng chủ nghĩa khủng bố sản sinh tại quê nhà đang là một nỗi lo ngại lớn của nước Pháp.

"Nhiều thế hệ người Morocco, Algeria, Libya, Tunisia… tới Pháp sinh sống qua nhiều thế hệ, con cái, cháu chắt của họ đều sinh ra ở Pháp và mang quốc tịch Pháp, nhưng họ vẫn không tự coi mình là người Pháp", Fuentes nói.

Theo ông, những người nhập cư lâu đời này sống trong những khu vực chật chội giữa đô thị đông đúc của nước Pháp, chỉ giao lưu, tiếp xúc với nhau và không được chấp nhận hòa mình vào cộng đồng chung.

Quan hệ giữa nước Pháp và cộng đồng nhập cư gốc Bắc Phi đặc biệt căng thẳng ở các vùng ngoại ô Paris và các thành phố lớn, nơi có nhiều người Hồi giáo và các gia đình có nguồn gốc Arab và vùng hạ Sahara sinh sống, theo NYTimes. Năm 2005 và 2007, các cuộc bạo động đã nổ ra tại các khu vực này vì nỗi bất bình ngày càng lớn của họ đối với tình trạng bất công về kinh tế và xã hội.

Căng thẳng giữa chính quyền Pháp và cộng đồng người nhập cư Bắc Phi ngày càng lên cao. Ảnh: Al Jazzera

Hậu quả là trong 10 năm qua, ngày càng nhiều thanh niên Pháp gốc Bắc Phi đã rời bỏ đất nước, đi theo tiếng gọi của Hồi giáo cực đoan, khiến chính phủ Pháp càng phải cảnh giác, trong khi các phong trào cực hữu bài Hồi giáo và di cư như Mặt trận Quốc gia trỗi dậy.

Ở các vùng ngoại ô Pháp, sức hấp dẫn của Hồi giáo cực đoan trở thành một hình thức của "phong trào thanh niên", theo giáo sư Olivier Roy, chuyên gia về Hồi giáo chính trị tại Đại học châu Âu. "Nước Pháp có những vấn đề lớn với tầng lớp thanh niên bị coi là công dân hạng hai và không có cơ hội thực sự nào", Roy nói. "Nhiều người trong số họ bắt đầu phạm tội vặt, nhưng cũng có nhiều người tìm đến Hồi giáo cực đoan như một cuộc đời mới để thỏa mãn lòng tự tôn".

"Các vụ tấn công khủng bố đều chứa đựng nguy cơ về hiệu ứng bắt chước. Chúng ta coi thủ phạm tấn công khủng bố là kẻ xấu, nhưng trong cộng đồng những người bị coi là công dân hạng hai, kẻ xấu đó có thể được ca ngợi như anh hùng", chuyên gia này nhấn mạnh.

Đảo chính hụt - cơ hội tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ siết quyền lực

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan sẽ mạnh mẽ hơn sau vụ đảo chính bất thành hôm 15/7 vì đây có thể là cơ hội để ông quét sạch những người chống đối.

Người dân Thổ Nhĩ Kỳ tuần hành ủng hộ Tổng thống Erdogan ở thành phố Istanbul. Ảnh: Reuters

"Cuộc đảo chính bất thành sẽ khiến Tổng thống Erdogan mạnh mẽ hơn trước. Ông ấy sẽ tự miêu tả mình như một nạn nhân để thu hút thêm đồng cảm", NBC News dẫn lời Fadi Hakura, chuyên gia thuộc tổ chức tư vấn Chatham House, trụ sở ở London, nhận định.

"Erdogan cũng sẽ mạnh mẽ nhờ tự miêu tả mình như một nạn nhân của giới thượng lưu quyền lực đang tìm cách phế truất ông cũng như hủy hoại uy quyền của nhà nước Thổ Nhĩ Kỳ", Hakura đánh giá.

Hôm 15/7, phe đảo chính quân đội Thổ Nhĩ Kỳ huy động xe tăng, trực thăng và máy bay chiến đấu với mục tiêu lật đổ ông Erdogan. Họ đánh bom tòa nhà quốc hội ở Ankara, mưu toan chiếm quyền kiểm soát Istanbul, thành phố lớn nhất Thổ Nhĩ Kỳ, và thủ đô.

Ông Erdogan khi ấy nhanh chóng thúc giục quần chúng xuống đường chống lại lực lượng đảo chính. Hưởng ứng lời kêu gọi, hàng nghìn người người dân Thổ Nhĩ Kỳ tràn ra các con phố nhằm chặn đứng đà tiến của phe đảo chính.

Trấn áp thành phần đối lập

Chuyên gia Hakura cảnh báo sự ủng hộ mạnh mẽ của công chúng có thể khuyến khích Tổng thống Erdogan tăng cường truy quét những thành phần chỉ trích hay kẻ thù của ông trong nội bộ đảng Công lý và Phát triển (AK) cầm quyền.

"Ông ấy sẽ tận dụng cơ hội này để mở rộng chiến dịch trấn áp những thành phần đối lập, chống lại các cơ quan công quyền rồi cuối cùng tìm cách lái Thổ Nhĩ Kỳ vào một hình thức chính phủ tập trung quyền lực cho tổng thống hơn", Hakura bình luận, ám chỉ những nỗ lực thay đổi hiến pháp mà ông Erdogan đang theo đuổi.

Hôm 18/7, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry nói Washington "dứt khoát đứng về phía bộ máy lãnh đạo được dân cử ở Thổ Nhĩ Kỳ" nhưng kêu gọi chính phủ của ông Erdogan tôn trọng pháp quyền.

"Chúng tôi kêu gọi chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ duy trì sự tôn trọng ở mức cao nhất đối với các định chế dân chủ. Chúng tôi chắc chắn ủng hộ việc đưa những kẻ âm mưu đảo chính ra trước công lý nhưng cũng khuyến cáo Thổ Nhĩ Kỳ không nên đi quá giới hạn này. Chúng tôi nhấn mạnh tầm quan trọng của quy tắc dân chủ cần phải được giữ gìn".

Nền kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ đã cải thiện đáng kể và ảnh hưởng của nước này trên thế giới cũng gia tăng đáng kể sau 13 năm ông Erdogan nắm quyền. Tuy nhiên, phe đối lập lại chỉ trích Erdogan ngày càng độc đoán qua những vụ bỏ tù phóng viên hay những người lên án chế độ của ông.

Trước khi dư âm ồn ào mà cuộc đảo chính gây ra kịp lắng xuống, ông Erdogan nhanh chóng bày tỏ quyết tâm thanh trừng lực lượng quân đội.

"Họ sẽ phải trả giá đắt cho hành động đó. Cuộc đảo chính là món quà của thượng đế ban cho chúng ta vì đây là lý do để ta thanh lọc quân đội", ông khẳng định.

Tổng thống Erdogan cũng nêu ra khả năng tái áp dụng án tử hình sau vụ đảo chính hụt. Điều này khiến các đồng minh ở Liên minh châu Âu (EU) không khỏi lo âu, trong bối cảnh Thổ Nhĩ Kỳ đang tìm cách gia nhập EU.

Tuy nhiên, ông Erdogan lưu ý rằng để tái áp dụng án tử hình, quốc hội cần thông qua quyết định sửa đổi hiến pháp.

Theo giới quan sát, quy mô của chiến dịch trấn áp hậu đảo chính được thể hiện rõ nét qua những con số mà Bộ Nội vụ Thổ Nhĩ Kỳ thông báo. Hơn 7.500 người bị bắt giữ trên cả nước, bao gồm 6.030 binh sĩ, 100 cảnh sát. Ngoài ra, khoảng 2.745 thẩm phán, công tố viên cùng 1.500 công chức bị sa thải.

Chuyên gia nhận định thành phần người bị bắt giữ làm bật lên những căng thẳng bấy lâu nay giữa đảng AK và lực lượng quân đội.

Quân đội Thổ Nhĩ Kỳ nhìn chung tuân thủ các nguyên tắc thế tục nền tảng do Mustafa Kemal Ataturk, tổng thống đầu tiên của nước này đặt ra.

Trước khi Erdogan lên nắm quyền, thành viên của các đảng Hồi giáo tại Thổ Nhĩ Kỳ đã trải qua nhiều thế kỷ sống trong nỗi sợ bị bắt bớ và phân biệt đối xử.

Nền chính trị Thổ Nhĩ Kỳ đã phân cực từ lâu song âm mưu đảo chính của quân đội đều bị các phe phái chính trị lên án. Tuy nhiên, đảng Nhân dân Cộng hòa, phe đối lập chính ở Thổ Nhĩ Kỳ, cũng cảnh báo cuộc đảo chính sẽ là cái cớ để chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ khởi động một chiến dịch "săn phù thủy" nhằm dọn dẹp những thế lực đối đầu.

"Những kẻ âm mưu đảo chính cùng đồng bọn phải ra khai nhận trước tòa trong khuôn khổ trật tự pháp lý. Không được phép lợi dụng các cuộc điều tra như công cụ để trả thù hay thanh trừng. Chẳng ai thật lòng yêu mến một chế độ độc đoán", đảng Nhân dân Cộng hòa ra tuyên bố.

Thâu tóm quyền lực

Những người ủng hộ tổng thống tập trung trước một màn hình chiếu ảnh ông Erdogan ở thủ đô Ankara. Ảnh: Reuters

Vụ đảo chính và cách đảng AK phản ứng trước sự kiện này sẽ chắp thêm cánh cho "lời kêu gọi của ông Erdogan về một hệ thống tập trung nhiều quyền lực hơn cho tổng thống", chuyên gia Ziya Meral thuộc Trung tâm Phân tích Lịch sử và Nghiên cứu Xung đột, một tổ chức tư vấn thuộc Bộ Quốc phòng Anh, đánh giá. "Giờ đây, những người theo Tổng thống Erdogan, không cần phải nghĩ ngợi, cũng sẽ ủng hộ một hệ thống như vậy".

Theo Meral, ông Erdogan đang muốn xây dựng nền móng dân tộc chủ nghĩa và bảo thủ nhằm thúc đẩy các thay đổi lớn trong hiến pháp. Tham vọng này cần nhận được sự ủng hộ lớn từ quốc hội nếu muốn thành công.

Song việc hàng nghìn người dân Thổ Nhĩ Kỳ xuống đường để phá âm mưu đảo chính nhân danh dân chủ cho thấy ông Erdogan có khả năng sẽ gặp nhiều khó khăn nếu muốn huy động sự ủng hộ để tạo ra những thay đổi lớn lao.

"Không ai yêu thích một chế độ độc đoán", Meral nhận xét. "Việc người dân xuống đường biểu tình có thể sẽ khiến đảng AK nhận ra rằng tốt nhất là không nên đẩy mọi thứ tới một cuộc khủng hoảng khác".

Theo bình luận viên F. Brinley Bruton từ NBC News, mối lo ngại lớn hiện nay là cuộc khủng hoảng chính trị đang xảy ra ở Thổ Nhĩ Kỳ sẽ làm suy yếu năng lực của nước này với tư cách thành viên tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) trong cuộc chiến chống lại các mối đe dọa an ninh toàn cầu.