'Bố già' Guzman có thể trốn đi đâu

"Một khi Guzman đã trốn vào vùng núi, thì tìm ông ta sẽ khó như tìm bin Laden", một chuyên gia nói về khả năng bắt lại tên trùm, khi rất có thể ông đã quay về quê nhà, nơi có mạng lưới đàn em đông đảo bảo vệ.

Trùm ma túy Guzman. Ảnh: AP

Joaquin "El Chapo" Guzman, kẻ cầm đầu băng nhóm khét tiếng Sinaloa, rõ ràng có đủ tiền của và đàn em để đi bất cứ nơi đâu. Giới chức Mexico không bình luận về việc có trực thăng hoặc phương tiện bay nào cất cánh ngay sau vụ vượt ngục của ông ta hay không.

Guzman có của cải và chân rết lan đến toàn thế giới. Nhiều nơi sẽ hồ hởi chào đón ông ta, bảo vệ tay trùm khỏi tầm với của chính quyền Mexico và Mỹ.

Theo Los Angeles Times, Guzman có thể dễ dàng đến các vùng hoang dã ở các nước lân cận khác. Không cần phải mất nhiều quy định và thủ tục để được phép di chuyển bằng phi cơ nhỏ ở khu vực này.

Khi bị bắt lần đầu tiên vào năm 1993, Guzman đang ở quốc gia láng giềng Guatemala, sau đó bị dẫn độ về Mexico và giam cầm cho đến khi vượt ngục năm 2001, nhờ ẩn mình trong một giỏ giặt ủi. Băng nhóm của ông ta hiện vẫn có mạng lưới rộng khắp ở Guatemala và các nơi khác ở Trung và Nam Mỹ, chưa kể đến châu Âu và Australia.

Theo CNN, người vợ trẻ mà Guzman hết mực yêu thương có thể đang ở California, Mỹ, tuy nhiên, ít có khả năng ông ta sẽ cố gắng trốn sang nước này, ít nhất là vào thời điểm hiện tại. Khi người vợ trẻ đến Los Angeles năm 2011 để sinh con, đặc vụ liên bang Mỹ đã theo dõi nhất cử nhất động của cô ta.

"Lãnh địa"

Mặc dù có vô số điểm đến để lựa chọn, giới chuyên gia nhận định Guzman rất có khả năng trở về quê nhà. Guzman được cho là sống phần lớn thời gian ở vùng núi được gọi là Tam giác vàng, gồm các bang Sinaloa, Durango và Chihuahua.

Guzman có thể trở về vùng núi ở quê nhà Sinaloa. Đồ họa:  iStockphoto

"Trong những tình huống như thế này, con người thường có xu hướng hành động theo thói quen", Jack Riley, quan chức thuộc Cơ quan Bài trừ Ma túy Mỹ (DEA) nói. "Nếu ông ta cảm thấy thoải mái khi sống ở đó, đồng thời cảm thấy có thể canh chừng tình hình tốt, thì có lẽ ông ta sẽ quay lại đây".

Người dân ở đây cho biết trước đây họ thường xuyên thấy ông ta lui tới các nhà hàng, tham dự các bữa tiệc, hoặc đi dạo qua trung tâm thương mại địa phương.

"Đây là lãnh địa, là ngôi nhà nhỏ của ông ta", một cư dân Culiacan, thủ phủ Sinaloa, nói.

Giới chức đã tăng cường an ninh, rào chắn và các biện pháp khác tại Sinaloa và Durango để truy lùng tên trùm. Tuy nhiên, nếu Guzman thực sự quay về Sinaloa, thì bắt ông ta sẽ là một nhiệm vụ khó khăn. Theo Washington Post, địa hình tại đây khá hiểm trở, những kẻ trong mạng lưới giao du của Guzman lại có khối tài sản khổng lồ và kỹ năng lẩn trốn tốt. Ông ta còn có mạng lưới "tình báo", thường là các thanh thiếu niên cắm chốt ở các ngọn đồi, sẵn sàng đánh động cho Guzma nếu lực lượng an ninh ập tới.

Jose Reveles, tác giả của nhiều cuốn sách về thế giới buôn bán ma túy Mexico, nhận định Tam giác vàng rất có khả năng là nơi trú ẩn của tay trùm. "Người ta thường nói, một khi El Chapo đã trốn vào vùng núi, thì tìm ông ta sẽ khó như tìm Osama bin Laden", Reveles nói. "Nếu một người lính, hay một cảnh sát đi vào khu vực đó, họ sẽ bị phát hiện ngay. Guzman có tình báo, chỉ điểm, và sát thủ riêng".

Ngoài ra, người dân địa phương còn có thể bao che cho Guzman. Họ ủng hộ ông ta vì hoạt động của băng nhóm có tác động đến nền kinh tế Sinaloa. Dù không phải là một thành phố biên giới, thủ phủ Culiacan đầy rẫy những kẻ đổi tiền - dấu hiệu của việc buôn bán ma túy. Sau khi Guzman bị bắt hồi năm ngoái, hàng trăm người đã tuần hành ở Culiacan để phản đối.

Người dân còn hâm mộ ông ta vì tính hào hiệp. Nhiều người vẫn truyền tai nhau về câu chuyện tên trùm ma túy điều trực thăng tới thả tiền xuống các ngôi làng. Người bán hàng, Francisco Lopez Pena, 53 tuổi, cho biết Guzman đã tạo công ăn việc làm cho nhiều người dân và có tiếng là đối xử tốt với mọi người. "Họ nói rằng nhiều cơ hội việc làm đã ra đi khi ông ta bị bắt", Lopez nói.

Nhiều người cho rằng Guzman có thể sẽ không bị bắt lại. Vụ vượt ngục được dàn dựng công phu, đường hầm rất tinh vi. Với tầm ảnh hưởng của Guzman, ông ta có thể biến mất mãi mãi.  "Một khi Guzman trở về quê nhà Sinaloa và được đàn em bảo vệ thì rất khó bắt lại ông ta. Có lẽ tôi hơi bi quan nhưng tôi nghĩ chúng ta có thể sẽ không thấy ông ta lần nữa", nhà báo Patrick Radden Keefe của The New Yorker nói trên truyền hình.

Tuy nhiên, giới chức vẫn khẳng định quyết tâm truy lùng Guzman. "Điều quan trọng là ông ta đã thoát ra ngoài", quan chức DEA Jack Riley nói. "Và chúng tôi phải còng tay ông ta một lần nữa"
.

Philippines nguy cơ hụt hơi khi đối phó Trung Quốc trên Biển Đông

Nhiệm vụ hiện đại hóa quân đội của Philippines đang đứng trước nguy cơ mất động lực trong bối cảnh Manila nỗ lực ngăn chặn Bắc Kinh ở Biển Đông.

Máy bay trực thăng UH-1 Huey của quân đội Philippines làm nhiệm vụ tại Mindanao. Ảnh: WSJ

Chuỗi các chương trình trị giá tới một tỷ USD với mục tiêu nâng cao năng lực quân sự của Philippines bị tạm ngừng từ cuối năm ngoái, các quan chức quốc phòng Manila cho biết. Sự trì hoãn này làm bật lên một thực tế rằng những nỗ lực nhằm tăng cường sức mạnh các đơn vị hải quân và không quân của Philippines đang sa lầy trong một loạt rắc rối, mà nguyên nhân xuất phát từ thói quan liêu, vấn đề thiếu kinh phí hay các cáo buộc tham nhũng, theo Wall Street Journal.

Chính vì thế, hàng loạt kế hoạch lâu dài xây dựng "khả năng răn đe đáng tin cậy tối thiểu", với trọng tâm là thiết lập nên những đội chiến đấu cơ và tàu chiến quy mô nhỏ nhưng chất lượng của Philippines, cũng sẽ phải hoàn thành muộn hơn ít nhất một thập kỷ, ông Jose Antonio Custodio, nhà tư vấn quốc phòng ở Manila, nhận định. Dựa trên những gì đang có trong tay ở thời điểm hiện tại, Philippines dường như vẫn thiếu phương tiện hữu hiệu để kìm hãm sự bành trướng của Trung Quốc tại các vùng biển tranh chấp.

"Chúng ta mới ở vạch xuất phát", ông Custodio nói. "Đặt trong bối cảnh Trung Quốc đang ráo riết xây dựng những căn cứ mới trên Biển Đông, tôi cho rằng bước đi này đã hơi trễ".

Hướng tới những trang thiết bị cũ từ các nước đồng minh như Mỹ hay Nhật Bản có thể là cách duy nhất để Manila nhanh chóng cải thiện năng lực quân đội, một nguồn tin am hiểu quy trình mua sắm quốc phòng Philippines cho hay. Chính quyền Tổng thống Benigno Aquino chắc chắn sẽ không mạo hiểm ký thêm những hợp đồng lớn khi cuộc bầu cử tổng thống sắp diễn ra vào giữa năm sau.

Những vấn đề nội tại

Đồ họa: WSJ

Ông Aquino từng hứa sẽ hồi sinh lực lượng quân đội đang trên đà suy thoái sau nhiều năm không được đầu tư đúng mức của Philippines bằng cam kết chi 1,7 tỷ USD sắm sửa vũ khí mới. Quyết định này ban đầu đạt một số thành công nhất định khi Manila hồi cuối năm 2013, đầu năm 2014, ký kết nhiều thỏa thuận quốc phòng có giá trị lên tới 834 triệu USD, trong đó bao gồm hợp đồng mua 12 chiến đấu cơ Hàn Quốc, ba máy bay vận tải Airbus, và một phi đội trực thăng chiến đấu từ Canada và Anh.

"Những con số này là bằng chứng thể hiện chính quyền ông Aquino đã tăng tốc đáng kể quá trình hiện đại hóa quân đội", phát ngôn viên tổng thống Herminio Coloma cho biết nhưng thêm rằng ông Aquino vẫn chưa ký một điều luật, theo đó, bổ sung hai tỷ USD cho công tác mua sắm quốc phòng, được quốc hội thông qua từ tháng 1/2013.

Khả năng tài chính của chính phủ không còn dồi dào bởi phải chi hàng tỷ USD cho công cuộc tái thiết sau thảm họa siêu bão Haiyan hồi năm 2013 là một trong những lý do dẫn tới sự trì hoãn, ông Custodio nhận xét.

Mức chi cũng giảm dần sau một bê bối xảy ra gần đây. Ba thượng nghị sĩ Philippines bị cáo buộc lập nên những tổ chức phi chính phủ ma để rút 220 triệu USD tiền công quỹ. Tuy cả ba người đều không thừa nhận nhưng vụ việc khiến chính quyền phải thắt chặt hơn quy định về mua sắm công, từ đó phần nào làm giảm tốc độ giải ngân đối với các hợp đồng quốc phòng.

Bản thỏa thuận mua hai tàu khu trục nhỏ cùng hai máy bay trinh sát tầm xa với giá trị lần lượt là 398 triệu USD và 132 triệu USD đều được ra chỉ thị phải hoàn thành vào cuối năm ngoái nhưng đến nay vẫn gặp nhiều trở ngại, bất chấp việc những khí tài quân sự này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao khả năng giám sát lãnh hải của Philippines trước áp lực từ Trung Quốc.

"Bế tắc trên xuất phát từ cơ chế quan liêu", ông Custodio bình luận. Các công ty quốc phòng nước ngoài dù rất muốn bán hàng cho Philippines nhưng buộc phải chờ cho đến khi những rắc rối hành chính được thông suốt. "Có vẻ như mọi chương trình đều đang bị đóng băng", một chủ thầu quốc phòng phương Tây có dự án bị đình trệ cho hay.

Tướng Pio Catapang, chỉ huy quân đội Philippines, từng lên tiếng thúc giục Manila đầu tư nhiều hơn cho quốc phòng nhằm đối phó với việc Trung Quốc đẩy mạnh cải tạo phi pháp các bãi đá trong vùng biển tranh chấp trên Biển Đông. Ngân sách quốc phòng của Philippines năm ngoái là 3,3 tỷ USD, thấp hơn nhiều so với các quốc gia láng giềng như Singapore với 9,5 tỷ USD, Indonesia, 7,5 tỷ USD và Malaysia, 4,9 tỷ USD.

Trong quá trình điều tra về nỗ lực hiện đại hóa quân sự của Philippines, một số nghị sĩ cũng phải đặt dấu hỏi về tính hiệu quả của những khoản tiền đã chi. Họ đòi điều tra cả một hợp đồng mua 21 trực thăng cũ mà bộ quốc phòng nước này hủy hồi tháng 4 sau khi chỉ nhận 7 chiếc với lý do quan ngại về chất lượng công nghệ. Nhưng một quan chức ngành thuế lại tuyên bố có hiện tượng "lại quả" trong thương vụ này. Bộ quốc phòng Philippines phủ nhận mọi cáo buộc.

Theo chuyên gia tư vấn Custodio, việc chương trình thu mua trực thăng bị hủy đã tác động đến các quan chức quốc phòng, khiến họ lưỡng lự hơn trong việc đặt hàng những hợp đồng mới.

Tổng thống Aquino do đó phải vận động sự trợ giúp từ các nước đồng minh. Nhật Bản hiện cho Philippines vay 183 triệu USD để đóng mới 10 tàu tuần tra, đồng thời cân nhắc bán lại các máy bay trinh sát trên biển P-3C Orion cũ cho Manila, thể theo đề xuất mà tổng thống Aquino đưa ra trong chuyến công tác Nhật hồi đầu tháng 6. Ngoài ra, Australia, Hàn Quốc và Mỹ vài năm qua cũng cung cấp nhiều gói hỗ trợ quân sự cho Philippines và phát đi tín hiệu rằng sẽ tiếp tục tăng cường những nỗ lực này.

Nhưng theo ông Custodio, những giải pháp tạm thời không thể tạo dựng khả năng răn đe của Manila nhằm chống lại các động thái cứng rắn trên biển của Bắc Kinh. "Trung Quốc đang đứng ngay trước cửa nhà chúng ta rồi", ông nhấn mạnh.

Chiến hạm Ramon Alcaraz của Manila tham gia cuộc tập trận chung cùng Washington hồi tháng 6 năm ngoái. Ảnh: AFP.

Trung Quốc vung tiền gieo ảnh hưởng toàn cầu

Trung Quốc bơm hàng tỷ đôla vào nhiều nước, dùng cú huých về kinh tế để giành đồng minh ngoại giao và các nguồn tài nguyên trên khắp thế giới.

Các đường ống được xếp ven đường gần nơi Ecuador muốn Trung Quốc xây dựng một nhà máy lọc dầu lớn, bên ngoài cảng Manta. Ảnh: NYT

Dưới chân núi Andes, sâu trong khu rừng rậm Amazon, gần 1.000 kỹ sư và công nhân Trung Quốc đang đổ bê tông để xây một con đập và một đường hầm dài 24 km. Dự án trị giá 2,2 tỷ USD này sẽ đưa nước sông Amazon tới 8 tua bin khổng lồ do Bắc Kinh thiết kế nhằm sản xuất ra lượng điện đủ để cung ứng cho hơn một phần ba dân số Ecuador.

Gần cảng Manta bên bờ Thái Bình Dương, những ngân hàng Trung Quốc đang đàm phán để rót khoảng 7 tỷ USD cho các nhà thầu nhằm xây dựng một nhà máy lọc dầu, qua đó biến Ecuador trở thành nhân tố mới trên thị trường xăng dầu thế giới.

Tại khắp các làng mạc, thị trấn ở Ecuador, Trung Quốc đang móc hầu bao xây dựng đường sá, cầu cống, bệnh viện, trường học, thậm chí là cả một hệ thống camera giám sát nối dài tới tận quần đảo Galapagos. Ngân hàng nhà nước Trung Quốc đã rót gần 11 tỷ USD vào Ecuador nhưng chính phủ quốc gia Nam Mỹ này vẫn tiếp tục đề nghị vay thêm.

Với dân số 16 triệu người, sự góp mặt của Ecuador trên trường quốc tế là vô cùng nhỏ bé. Tuy nhiên, sự hiện diện ngày càng rõ nét của Trung Quốc tại đây đang cho thấy bước thay đổi chóng mặt trong trật tự thế giới, ở đó Bắc Kinh ngày càng áp đảo và Washington thì mất dần vị thế, theo New York Times.

Sự trỗi dậy mạnh mẽ

Trung Quốc luôn giữ vai trò quan trọng đối với nền kinh tế thế giới trong nhiều thập kỷ qua và nay họ muốn thúc đẩy hơn nữa vai trò đó bằng cách sử dụng tiềm lực tài chính để thể hiện sự tự tin và sức mạnh vượt trội của một siêu cường toàn cầu. Bắc Kinh ráo riết sử dụng những đòn bẩy kinh tế để lôi kéo đồng minh, thúc đẩy việc sử dụng đồng nhân dân tệ và đảm bảo nguồn cung nhiên liệu.

Thực tế này phản ánh một giai đoạn mới trong quá trình phát triển của Trung Quốc. Khi đất nước trở nên giàu có hơn và nhu cầu tăng cao, Chủ tịch Tập Cận Bình và giới lãnh đạo Bắc Kinh phải tìm mọi cách để mở rộng tầm ảnh hưởng của quốc gia trên phạm vi toàn thế giới.

Đồng nội tệ  của Trung Quốc được cho là sẽ sớm gia nhập nhóm các đồng tiền dự trữ, đứng ngang hàng cạnh các đồng USD, euro, bảng Anh hay yên Nhật. Ngân hàng đầu tư quốc doanh Trung Quốc cũng vượt mặt Ngân hàng Thế giới trong khâu cho vay toàn cầu. Nỗ lực thành lập một quỹ quốc tế nhằm cấp vốn cho các dự án xây dựng hệ thống giao thông cùng cơ sở hạ tầng ở châu Á của Trung Quốc hiện nhận được sự ủng hộ từ 57 nước, trong đó có cả các đồng minh thân cận của Mỹ, bất chấp sự phản đối từ chính quyền Tổng thống Barack Obama.

Giới chuyên gia đánh giá, ngay cả việc thị trường chứng khoán lao dốc không phanh thời gian gần đây cũng khó có khả năng lay chuyển quyết tâm của Trung Quốc. Bắc Kinh nắm giữ khoảng 4.000 tỷ USD dự trữ ngoại hối. Số tiền này sẽ được đầu tư ra nước ngoài bất cứ lúc nào nhằm giúp Trung Quốc thu về lợi nhuận và hơn cả là mở rộng ảnh hưởng.

Sự gia tăng về sức mạnh kinh tế còn song hành với chính sách đối ngoại ngày càng cứng rắn của Trung Quốc. Bắc Kinh rất mạnh tay trong việc mua sắm, chế tạo tàu sân bay, tàu ngầm hạt nhân hay chiến đấu cơ tàng hình. Tại những vùng biển tranh chấp, họ ngang nhiên tiến hành bồi đắp, cải tạo phi pháp các bãi đá thành đảo nhân tạo. Động thái này vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ Mỹ và cộng đồng quốc tế.

Những vùng đất mới

Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường (áo đen, cầm hoa) hôm 19/5 tới Brasilia, thủ đô của Brazil, trong chuyến công du dài 8 ngày tới 4 nước Nam Mỹ. Ảnh: Xinhua

Trung Quốc đại diện cho "một nền văn minh và lịch sử có khả năng khơi dậy sự ngưỡng mộ bên trong những người thực sự hiểu về họ", Tổng thống Ecuador Rafael Correa viết trên tài khoản Twitter trước khi chuyên cơ của ông hạ cánh xuống sân bay Bắc Kinh hồi tháng một.

Các nhà lãnh đạo Trung Quốc khắc họa việc tăng cường đầu tư ra nước ngoài, đặc biệt là ở những quốc gia đang phát triển, như một nỗ lực cộng sinh.

"Hợp tác công nghiệp giữa Trung Quốc và châu Mỹ Latin diễn ra rất đúng thời điểm", Thủ tướng Lý Khắc Cường phát biểu trong chuyến thăm Chile hồi cuối tháng 5. "Trung Quốc có khả năng sản xuất cao với công nghệ tiên tiến và giá thành cạnh tranh trong khi các nước Mỹ Latin lại đang rất cần cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cấp nền công nghiệp của mình".

Trung Quốc hiện là nước nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới nên có sức ảnh hưởng đáng kể về chính trị tại những khu vực giàu dầu mỏ. Ngày càng có nhiều nước coi Trung Quốc là một đối tác thương mại không thể thiếu. Vai trò này của phương Tây mặt khác lại đang suy giảm. Đầu tư nước ngoài của Trung Quốc năm ngoái vượt qua cả Nhật Bản, xếp thứ hai thế giới, chỉ sau Mỹ.

Các công ty Trung Quốc là nhà thầu của hàng loạt dự án xây dựng trên toàn cầu, với nguồn vốn từ ngân hàng nước này. Bắc Kinh đang xây nhà máy điện ở Serbia, nhà máy kính và xi măng ở Ethiopia, nhà cho người thu nhập thấp tại Venezuela và hệ thống đường ống dẫn khí gas tại Uzbekistan.

Vì phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ nên Trung Quốc đang học tập Mỹ và các nền kinh tế lớn khác khi tìm cách sở hữu thêm mỏ ở nước ngoài nhằm đảm bảo nguồn cung cho quá trình sản xuất trong nước. Những năm gần đây, các công ty dầu khí Trung Quốc liên tục thu mua cổ phần tại nhiều dự án ở Cameroon, Canada, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Iraq, Nigeria, Sudan, Uganda, thậm chí cả Mỹ và Venezuela.

Theo Derek Scissors, chuyên gia phân tích tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, dầu mỏ là ngành thu hút đầu tư số một của Trung Quốc. Các dự án về năng lượng chiếm 2/3 trong số 630 tỷ USD đầu tư ra nước ngoài của Bắc Kinh trong một thập kỷ qua.

Trong nhiều trường hợp, Trung Quốc còn có xu hướng tìm đến những mảnh đất không có dấu chân các nước phương Tây, bởi cả lý do kinh tế và chính trị.

Sau khi hứng chịu các đòn trừng phạt của Mỹ và châu Âu bởi các cáo buộc liên quan đến khủng hoảng ở miền đông Ukraine, Nga đứng bên bờ vực suy thoái, buộc phải tăng cường quan hệ với Trung Quốc.

Danh sách những quốc gia vay từ Trung Quốc ở châu Phi và Trung Đông hầu hết đều là các nước có chế độ chính trị bất ổn hoặc những nền kinh tế luôn gặp khó khăn trong việc trả nợ như Yemen, Syria, Sierra Leone hay Zimbabwe.

Các điều kiện ràng buộc

Công trường nhà máy thủy điện trị giá 2,2 tỷ USD mà Trung Quốc đang xây dựng dưới chân núi Andes, bên trong khu rừng rậm Amazon của Ecuador. Ảnh: NYT

Khi Ecuador rơi vào khủng hoảng tài chính, không thể vay thêm trên thị trường vốn truyền thống, họ tìm đến Trung Quốc. Năm 2009, PetroChina, công ty dầu khí được chính phủ Trung Quốc hậu thuẫn, cho PetroEcuador vay một tỷ USD trong hai năm với lãi suất 7,25%. Một năm sau, hàng tấn tiền của Trung Quốc tiếp tục được dồn vào những dự án thủy điện và xây dựng hạ tầng ở Ecuador.

"Thứ mà Ecuador cần là những nguồn vốn với ít ràng buộc về mặt chính trị", ông R. Evan Ellis, giáo sư nghiên cứu về Mỹ Latin tại Viện Chiến lược Chiến tranh Quân đội Mỹ, bình luận. "Họ cũng muốn thoát khỏi cảnh bị phụ thuộc vào các chính sách tài khóa và yêu cầu về chính trị của Quỹ Tiền tệ Thế giới (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB) hay phương Tây".

Nhưng đi kèm với những khoản vay khổng lồ, Bắc Kinh luôn đưa ra hàng loạt điều kiện. Cùng với việc phải thanh toán tiền lãi đúng hạn, Ecuador được yêu cầu phải thuê các công ty Trung Quốc và sử dụng công nghệ của Bắc Kinh nếu muốn triển khai các dự án của mình.

Với năng lực tài chính hiện tại, Trung Quốc có thể buộc nhiều nước phải tuân theo những quy định do chính họ áp đặt. Đối với các quốc gia đang phát triển, để được vay vốn, họ phải trả mức lãi suất rất cao đồng thời trao quyền khai thác tài nguyên cho Bắc Kinh trong nhiều năm.

Luật pháp quốc tế hạn chế Mỹ và các nước công nghiệp phát triển cung cấp những khoản vay với các ràng buộc kiểu như trên. Nhưng Trung Quốc vẫn được xếp vào hàng các nước đang phát triển, vì thế họ không cần tuân thủ những tiêu chuẩn này. Đây cũng là một trong những lý do khiến Mỹ phản đối việc Trung Quốc thành lập Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB). Washington lo ngại Bắc Kinh sẽ thiết lập những luật lệ riêng với các chuẩn mực về độ minh bạch, công tác quản lý và bảo vệ môi trường bị giảm thiểu tối đa.

Theo NYTimes, các điều khoản ràng buộc mà Trung Quốc đưa ra đặt nhiều quốc gia vào tình thế vô cùng nguy hiểm. Ở Ecuador, tiền bán dầu mỏ chiếm gần 40% nguồn thu của chính phủ, theo số liệu từ Bộ Năng lượng Mỹ. Với giá dầu thô hiện giảm còn khoảng 50 USD/thùng, Ecuador dường như sẽ không đủ khả năng trả nợ.

Nếu Ecuador và các nước vay từ Trung Quốc khác không thể trả nợ, nghĩa vụ của họ đối với Bắc Kinh vì thế cũng tăng lên. Khi đó, nhiều khả năng Trung Quốc sẽ tái cấu trúc các khoản nợ bằng cách kéo dài thời hạn vay thay vì xóa một phần nợ. Điều này có nghĩa các nước đi vay buộc phải giao nguồn tài nguyên của mình vào tay Trung Quốc thêm nhiều năm nữa và để mất cơ hội phát triển của riêng mình.

Cái giá phải trả

Hành động phô trương năng lực tài chính khiến nền kinh tế Trung Quốc trở nên dễ bị tổn thương hơn. Bắc Kinh tự đặt mình vào thế khó khi làm ăn tại các nước có nền chính trị bất ổn, những thị trường mới nổi với nhiều biến động cũng như các lực lượng kinh tế nằm ngoài khả năng kiểm soát của mình, bình luận viên Clifford Krauss và Keith Bradsher đánh giá.

Bất kỳ vấn đề lớn nào cũng có thể tác động tới sự tăng trưởng của Trung Quốc, đặc biệt là khi nó đang có chiều hướng chững lại. Những rắc rối gần đây trên thị trường chứng khoán đang gia tăng áp lực lên nền kinh tế mặc dù chính phủ Trung Quốc nỗ lực thực hiện nhiều giải pháp nhằm ổn định tình hình chung.

Bất chấp việc Bắc Kinh có nguồn ngoại hối lớn để kháng cự lại những cú sốc mạnh về tài chính, rõ ràng nền kinh tế nước này đang tồn tại nhiều vấn đề. Những biến động ở Trung Quốc sẽ gây ảnh hưởng không nhỏ tới các công ty, nền công nghiệp hay nền kinh tế phụ thuộc vào Bắc Kinh.

Trung Quốc sở hữu chỉ số về an toàn lao động, vệ sinh môi trường và năng lực quản trị doanh nghiệp tương đối thấp. Bên cạnh mặt tốt là các khoản đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc sẽ tạo thêm công ăn việc làm, giới chuyên gia quan ngại Bắc Kinh cũng sẽ "xuất khẩu" cả những tiền lệ xấu của mình tới những nước khác.

Các công ty khai thác mỏ và sản xuất của Trung Quốc còn vướng phải những cáo buộc về bóc lột công nhân nước ngoài quá đà. Các nhà máy điện chạy bằng than và những khu công nghiệp của nước này đang làm trầm trọng hơn tình trạng ô nhiễm môi trường tại những quốc gia đang phát triển.

Và hẳn nhiên, tất cả những vấn đề trên đều hiện hữu ở Ecuador. "Vấn đề của Ecuador là chúng tôi chỉ đang thay thế sự thống trị của Mỹ bằng một sự thống trị khác từ Trung Quốc", Alberto Acosta, cựu bộ trưởng năng lượng Ecuador, nhận định
.

Mở lại căn cứ Subic, Philippines quyết đấu Trung Quốc ở Biển Đông

Với tuyên bố mở lại căn cứ quân sự trên vịnh Subic giữa tuần qua, kèm khẳng định sẽ điều động tàu khu trục và chiến đấu cơ, Philippines đang có một bước đi quyết liệt nữa để đối phó Trung Quốc trong tranh chấp Biển Đông.

Tàu chiến Mỹ neo đậu trong vịnh Subic năm 1992. Ảnh: US Navy

Hơn 20 năm kể từ khi những binh sĩ cuối cùng của hải quân Mỹ rút khỏi căn cứ hải quân trên Vịnh Subic vào năm 1992, Philippines ngày 16/7 tuyên bố mở cửa trở lại căn cứ này.

Cùng với tuyên bố trên, người phát ngôn Bộ quốc phòng Philippines Peter Galvez khẳng định, quân đội nước này sẽ đưa các chiến đấu cơ và chiến hạm tới Vịnh Subic. “Vị trí của căn cứ mang tính chiến lược cao”, ông Galvez khẳng định khi nói đến vị trí hướng ra Biển Đông, mà Manila gọi là Biển Tây Philippines, của căn cứ này.

“Nếu cần phải triển khai lực lượng tới Biển Tây Philippines, căn cứ (Subic) đã có sẵn ở đó. Chúng tôi không giấu giếm điều này. Ở đó còn có một cảng nước sâu có thể đón các tàu chiến mới”.

Quyết đối phó Trung Quốc

Nằm cách bãi cạn Scarborough chưa đầy 200 km về phía đông và cách thủ đô Manila chừng 2 giờ chạy xe về phía bắc, Subic từng là căn cứ hải quân lớn nhất của Mỹ ở nước ngoài. Theo tờ Wall Street Journal, hơn 4.000 binh sĩ Mỹ và gia đình họ từng sống tại đây, nơi từng là trạm bảo dưỡng tiền phương chính của Hạm đội 7.

Trong những năm cao điểm Mỹ tham chiến tại Việt Nam, mỗi năm có khoảng 4 triệu lượt thủy thủ Mỹ được chuyển qua vịnh này. Kế bên, Trạm Cubi là nơi hàng trăm máy bay của hải quân Mỹ trong khu vực được bảo dưỡng.

Sau khi lấy lại căn cứ này từ hải quân Mỹ, Subic được chuyển đổi thành một khu thương mại và công nghiệp, với chính sách ưu đãi thuế cho các doanh nghiệp tới đây.

Việc mở cửa trở lại căn cứ ở Subic là kế hoạch đã được Philippines triển khai từ lâu. Năm 2013, Bộ trưởng quốc phòng Voltaire Gazmin đã tuyên bố Manila có kế hoạch lập các căn cứ hải quân và không quân tại đây, do vị trí gần với vùng biển đang có tranh chấp với Trung Quốc, đặc biệt là bãi cạn Scarborough.

Sau một cuộc đối đầu kéo dài 3 tháng tại Scarborough giữa tàu hải quân Trung Quốc và Philippines năm 2012, cuối cùng Trung Quốc đã chiếm kiểm soát bãi cạn nằm trong vùng đặc quyền kinh tế của Philippines.

Giới chuyên gia cho rằng sử dụng vịnh Subic sẽ cho phép không quân và hải quân Philippines phản ứng hiệu quả hơn với những động thái của Trung Quốc ở Biển Đông, nơi Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền hầu như toàn bộ, đi sát vào bờ biển của các nước láng giềng, trong đó có Việt Nam và Philippines. 

Cảng nước sâu của Subic nằm ở phía tây của đảo chính Luzon của Philippines, đối diện Biển Đông. "Giá trị của Subic với tư cách là căn cứ quân sự đã được người Mỹ chứng minh. Các nhà hoạch định quân sự Trung Quốc biết điều đó", Rommel Banlaoi, chuyên gia an ninh của Philippines cho biết.

Vị trí Vịnh Subic của Philippines. Đồ họa: globalbalita

Cùng với tuyên bố mở lại căn cứ quân sự Subic, quân đội Philippines cũng khẳng định sẽ điều động hai tàu khu trục cùng các chiến đấu cơ mới đến căn cứ này.

Cụ thể, từ đầu năm 2016, hai chiến đấu cơ hạng nhẹ FA-50, nằm trong đơn đặt hàng 12 chiếc Manila ký hồi năm ngoái với Hàn Quốc, sẽ được điều về Trạm hải quân Cubi trong vịnh Subic, hai sĩ quan cấp tướng trong quân đội Philppines tiết lộ với Reuters.

Nguồn tin này còn cho biết, một phi đội FA-50 đầy đủ sẽ đóng quân tại Subic, cùng với Phi đội chiến đấu số 5, được điều về từ một căn cứ tại đảo Luzon. Trong khi đó hai tàu khu trục sẽ được điều về cảng Alava.

“Các chiến đấu cơ hạng nhẹ mới do Hàn Quốc sản xuất có thể tới bãi cạn Scarborough trong vài phút, còn các máy bay tuần tra biển hoặc máy bay không người lái có thể cập nhật thông tin thường xuyên về các động thái của Trung Quốc trong khu vực”, Patrick Cronin, một chuyên gia về khu vực Đông Nam Á, đến từ Trung tâm an ninh Mỹ mới tại Washington nhận định.

“Việc trở lại vịnh Subic, lần này do không quân Philippines đi đầu, có vẻ là bước đi phòng thủ khôn ngoan”.

Mở đường cho quân đội Mỹ trở lại

Đường băng trong Vịnh Subic phù hợp cho nhiều loại máy bay. Ảnh: Philstar

Điều được giới quan sát chờ đợi và quan tâm nữa là sự trở lại của quân đội Mỹ tại căn cứ này. Kể từ năm 2000 đến nay, các tàu chiến Mỹ thường xuyên ghé thăm Subic, nhưng chỉ để neo đậu và tham gia các cuộc diễn tập với quân đội Philippines, hoặc sử dụng các dịch vụ thương mại, như sửa chữa và bổ sung quân nhu.

Theo Hiệp định Tăng cường hợp tác quốc phòng được ký với Mỹ năm 2014, có 8 địa điểm tại Philippines quân đội Mỹ có thể sử dụng, nhưng không có vịnh Subic, do vào thời điểm đó căn cứ này còn đóng cửa. Thỏa thuận này cho phép quân đội Mỹ triển khai tới các căn cứ tại Philippines lâu hơn và xây dựng các cơ sở đóng quân cùng hạ tầng phục vụ hậu cần.

Đến nay, thỏa thuận trên đang tạm thời bị “đóng băng”, sau khi một số chính trị gia cánh tả tại Philippines khiếu nại lên Tòa án tối cao. Dự kiến phán quyết sẽ được đưa ra trong những tháng tới.

“Subic có thể là một trong những địa điểm…trong Thỏa thuận Tăng cường hợp tác quốc phòng”, thứ trưởng quốc phòng Pio Lorenzo Batino tiết lộ.

Trong khi đó Lầu Năm Góc cho biết đã có những cuộc đàm phán không chính thức về vị trí các căn cứ tại Philippines, nhưng sẽ không có kế hoạch nào được triển khai cho tới sau phán quyết của Tòa án Tối cao Philippines.

Dù vậy, với những động thái và phát biểu gần đây của giới chức quân đội Mỹ, việc Lầu Năm Góc đưa quân trở lại Philippines có lẽ là điều có thể dự báo trước.

Phát biểu trước báo giới hôm 18/7, Tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương khẳng định các lực lượng Mỹ được trang bị tốt và sẵn sàng phản ứng trước mọi diễn biến bất ngờ trên Biển Đông.

Đô đốc Scott Swift, người tiếp nhận ghế tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương hồi tháng 5, cho biết, hải quân Mỹ có thể triển khai thêm 4 tàu chiến ven bờ như đã cam kết với khu vực. Ngoài ra ông Swift cũng tiết lộ “rất quan tâm” đến việc mở rộng các cuộc tập trận thường niên đa quốc gia của hải quân Mỹ với một số đồng minh trong khu vực
.

Nga - Trung Quốc và viễn cảnh trục siêu cường mới

Hãy quên đi các hội nghị thượng đỉnh của châu Âu và G7. Với các cường quốc đang lên ở cấp độ toàn cầu, hai cuộc họp diễn ra ở nước Nga và do Tổng thống Putin chủ trì tuần qua mới thực là quan trọng.

Lãnh đạo của các nước thuộc khối BRICS, gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi, họp tại thành phố Ufa của Nga vào thứ tư, và tiếp đó là hội nghị của nguyên thủ các cường quốc ở châu Á thuộc Tổ chức hợp tác Thượng Hải.

Nga và Trung Quốc là hai nước cốt lõi của các hoạt động này, có nhiều địa vị chính trị nhát. Tại những cuộc họp của Hội đồng Bảo an LHQ, APEC hay G20, Nga và Trung Quốc luôn hiện diện, là một cặp bài trùng có quan hệ mạnh mẽ và thường xuyên có lợi ích giống nhau.

Ngoài tuyến biên giới dài 4.000 km, Moscow và Bắc Kinh có rất nhiều điểm chung, từ nền kinh tế với sự chi phối của các doanh nghiệp nhà nước, đến những nhóm tài phiệt làm giàu nhờ xoay xở theo đúng chiều gió chính trị ở các giai đoạn khác nhau.

Trong các tuyên bố, ông Putin bác bỏ ý tưởng về một liên minh phía Đông. "Chúng tôi không muốn tạo ra một liên minh quân sự với Trung Quốc”, ông khẳng định. "Chúng tôi không xây dựng cách tiếp cận dựa trên khối liên minh, chúng tôi nỗ lực có cách tiếp cận toàn cầu".

Trên thực tế, cả Nga và Trung Quốc đều chia sẻ mong muốn hạn chế sức mạnh của Mỹ; hai nước đang tăng cường buôn bán với nhau, trong đó một bên bán năng lượng và một bên bán hàng tiêu dùng giá rẻ; hai nước có chung mối quan tâm về việc đẩy mạnh một mô hình ngoại giao không bị thống trị bởi phương tây. Thương mại đã tăng gấp sáu lần trong suốt một thập kỷ qua. Năm ngoái, họ đã hợp tác ký kết những hợp đồng mua khí đốt lớn nhất trong lịch sử.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình là khách mời quan trọng của Tổng thống Nga Putin tại lễ mừng kỷ niệm 70 năm chiến thắng phát xít Đức. Ảnh: Reuters.

Mùa hè năm nay sẽ được đánh dấu bởi hai sự kiện nổi bật. Các chiến hạm của Nga và Trung Quốc sát cánh tập trận ở Địa Trung Hải, và sự hiện diện bên nhau của ông Putin và ông Tập Cận Bình ở lễ kỷ niệm chiến thắng thế chiến II tại bắc Kinh vào tháng 9.

Vậy mối liên hệ Nga - Trung mạnh mức nào?

Địa chính trị

Với Trung Quốc, một trong những yếu tố để họ tăng cường hợp tác với Nga là tiềm năng thách thức vị trí số một toàn cầu với Washington.

"Tại Trung Quốc, nơi đường lối ngoại giao chính thức vẫn là "không liên kết", một số học giả nổi tiếng đã bắt đầu không úp mở kêu gọi lập một liên minh toàn diện với Nga", Alexander Korolev, làm việc Trung tâm Châu Á và Toàn cầu hoá thuộc Đại học Quốc gia Singapore, cho biết. "Họ bàn luận trên các trang của mạng nội bộ trường đảng trung ương, rằng quan hệ chiến lược Nga - Trung là thực chất và quan trọng nhất, và rằng Trung Quốc không thể biến trật tự thế giới từ đơn cực sang lưỡng cực nếu không liên minh với Nga".

Nhưng sự hợp tác và bất đồng là hai mặt của cùng một đồng xu. Hãy nhìn vào Trung Á. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đặt ra tầm nhìn về "con đường tơ lụa mới", bằng cách sử dụng hàng tỷ đôla, Trung Quốc giúp đỡ các nước láng giềng và các đồng minh trong khu vực này phát triển, gián tiếp hỗ trợ cho sự phát triển ngay tại sân nhà của mình và đồng thời mở rộng phạm vi bao phủ của quyền lực mềm của Trung Quốc.

Tuy nhiên, đây cũng là khu vực nằm trong phạm vi ảnh hưởng truyền thống của Nga. Bất kỳ sự hiện diện nào của Trung Quốc vượt ra ngoài những thoả thuận thương mại đã ký kết đều có khả năng làm cho Moscow tức giận.

"Trung Quốc hoàn toàn có thể phát triển quan hệ với các nước Trung Á mà không thách thức quyền lực của Nga”, Liu Jun, một chuyên gia nghiên cứu về Nga tại Đại học Sư phạm Hoa Đông nói. "Sự thật là Nga sẽ lo lắng nếu như Trung Quốc ở Trung Á tăng quá cao, nhưng hiện nay lo lắng không phải là dòng chính trong trong quan hệ song phương. Hợp tác có lợi hơn nhiều".

Nga chia sẻ với  Trung Quốc mục tiêu chiến lược là thách thức vị thế thống trị của Mỹ, muốn có một thế giới đa cực hơn. Hai nước thường có cùng quan điểm trong Hội đồng Bảo an, nơi họ có quyền phủ quyết. Các vấn đề mà Bắc Kinh và Moscow đồng quan điểnm bao gồm chương trình hạt nhân Iran, khủng hoảng Syria, chương trình vũ khí của Triều Tiên.

Ngoài việc ủng hộ một thế giới đa cực, hai nước còn âm thầm ủng hộ các nỗ lực của nhau nhằm củng cố ảnh hưởng ở các khu vực lân cận. "Trung Quốc thừa nhận thực tế là Nga có lợi ích ở Đông Âu, trong khi Nga thừa nhận rằng Trung Quốc có lợi ích ở các vùng xung quanh biên giới. Mặc dù đôi bên không chủ động giúp đối tác của mình trong các vấn đề như Ukraine hay Biển Đông, vả đôi sẽ quan sát lẫn nhau và giữ quan điểm trung lập", Dmitry Trenin, Giám đốc Viện Carnegie Moscow, nhận xét. "Họ sẽ không chỉ trích lẫn nhau trong các vấn đề mà mỗi bên cho là quan trọng".

Ban lãnh đạo

Sự nhiệt tình của chính phủ Trung Quốc đối với mối quan hệ hợp tác với Nga được tóm tắt bởi một đoạn video gần đây phát trên hãng tin quốc gia Xinhua, mang tựa đề “Nhân dân Trung Quốc nghĩ gì về Nga ?”

Trong đoạn video, trẻ em Trung Quốc mô tả Nga là một đất nước "thậm chí còn lớn hơn Trung Quốc”. Một cụ ông ca ngợi sức mạnh của Nga, mong muốn Nga đầu tư nhiều hơn, giảm giá bán gas, xây dựng những đoàn tàu cao tốc, và vô vàn điều tốt đẹp muốn gửi đến Tổng thống Nga.

Putin từ lâu đã nổi tiếng ở Trung Quốc, nơi ông được xem như là một nhà lãnh đạo mạnh mẽ - người đã khôi phục niềm tự hào quốc gia và là một cá nhân cuốn hút. "Putin! bạn là một người đàn ông đẹp trai," một người phụ nữ trung niên khi được hỏi những gì bà muốn nhắn gửi đến Moscow, nói.

Ngoài ra còn có một sự so sánh công khai với ông Tập Cận Bình, người được công chúng Trung Quốc nể vì phong cách lãnh đạo táo bạo, giống như người đồng nhiệm ở Nga. "Putin giống như ông Tập của chúng tôi”, một người đàn ông trẻ nói.

Còn ở Nga, thái độ với ông Tập chưa hẳn rõ ràng. Mức độ nổi tiếng của ông Tập ở Nga kém hơn hẳn so với chiều ngược lại.

Thương mại

Mối quan tâm của Trung Quốc tới hàng nhập khẩu từ Nga chủ yếu hướng tới tài nguyên thiên nhiên và thiết bị quân sự. Ngoài ra, buôn bán các mặt hàng khác không phát triển. Nga khó có thể thỏa cơn khát hàng tiêu dùng hàng hiệu hoặc đồ công nghệ của người Trung Quốc .

"Điều thuận lợi là chúng ta có thiện chí chính trị đứng đằng sau sự hợp tác kinh doanh. Nếu không có nó, rất nhiều điều sẽ không thể xảy ra", Liu nói. "Hầu hết các dự án lớn đang được hỗ trợ bởi chính phủ, còn khối lượng giao dịch thương mại dọc theo biên giới là khá nhỏ".

Sự mất cân bằng có thể thấy rõ qua phân tích kim ngạch thương mại song phương, hiện ở mức 100 tỷ USD mỗi năm. Trung Quốc là đối tác lớn thứ hai của Nga sau EU, trong khi Nga chỉ mới lọt vào danh sách top 10 đối tác thương mại của Trung Quốc, chiếm chỉ khoảng 3% tổng kim ngạch buôn bán của đất nước đông dân nhất thế giới này.

Moscow cũng đang hy vọng Bắc Kinh sẽ giúp đỡ các vấn đề tài chính cho các doanh nghiệp của họ, sau khi các quỹ từ phương Tây rút đi năm ngoái. Một số công ty Trung Quốc xem sự bất ổn định của kinh tế Nga như một cơ hội để đầu tư.

Năng lượng

Trung Quốc và Nga là đối tác tự nhiên trong giao dịch năng lượng, nhưng trong thực tế họ đã phải vất vả để biến những thoả thụân cung cấp dầu khí trong quá khứ trở thành hiện thực. Dự án xây dựng đường ống dẫn khí đã được thông qua cả thập kỷ nhưng vẫn chưa được xây dựng vì những bất đồng về giá cả và các điều kiện khác.

Đầu năm nay, lần đầu tiên Nga đã vượt qua Arab Saudi trở thành nhà cung cấp dầu lớn nhất cho Trung Quốc, với kim ngạch xuất khẩu của Nga sang Trung Quốc tăng hơn gấp đôi kể từ năm 2010. Tuy nhiên, Bắc Kinh đang quen với việc mua năng lượng ở cac vùng lân cận và thường đàm phán được giá thấp hơn nhiều so với giá của các nhà cung cấp đưa ra. Trong khi đó Nga từ lâu nay quen với quyền kiểm soát giá cả khi cung cấp cho các khách hàng châu Âu, những người chỉ có ít sự lựa chọn.

Các đường ống dẫn khí đốt tại Nga và dẫn sang Trung Quốc. Màu xanh là các tuyến hiện hữu, màu cam là tuyến sẽ được xây dựng theo kế hoạch. Đồ họa: Gazprom.

Việc mở rộng sản xuất dầu khí đá phiến trên thế giới có thể khiến thế lực của Nga như là một nhà cung cấp toàn cầu bị suy yếu. Tuy nhiên, Trung Quốc đang ngày càng lo lắng về vấn đề biến đổi khí hậu và muốn thay thế nguồn năng lượng than đá - bẩn hơn - đang chiếm tới nửa tổng tiêu thụ năng lượng nước này.

Nga hiếm khi đồng ý bán cổ phần trong các công ty chiến lược trên đất liền cho phương Tây, nhưng chính quyền Putin năm ngoái đã đề xuất bán cho Trung Quốc một phần tài sản của công ty khai thác dầu mỏ lớn của Nga - Rosneft. Điều này cho thấy chính sách năng lượng mới mà Nga đang theo đuổi.

Các đề nghị này được đưa ra tại một buổi lễ khởi công xây dựng đường ống dẫn khí mang tên “Sức mạnh của Siberia” trị giá tới 55 tỷ USD. Một dự án mang tính đột phá được lên kế hoạch để cung cấp hàng năm 38 tỷ mét khối khí đốt tới miền đông Trung Quốc trong 30 năm tiếp theo của Nga. Trong tháng mười một, hai nước cũng đã ký một thỏa thuận khung cho một đường ống dẫn khí đốt mang tên Altai để có khả năng cung cấp 30 tỷ mét khối khí đốt sang miền tây Trung Quốc mỗi năm trong vòng 30 năm.

Sự hợp tác năng lượng giữa hai nước sẽ cho Nga cơ hội tìm kiếm thị trường thay thế cho những nơi gai góc như châu Âu, và tạo điều kiện cho Trung Quốc giải quyết nạn thiếu hụt điện năng và ô nhiễm môi trường.

Năm ngoái, Trung Quốc thay thế Đức trở thành bạn hàng lớn nhất mua của dầu thô của Nga. "Trung Quốc là thị trường thay thế chủ yếu và có thể dễ dàng cho Nga chào bán vị trí dự trữ năng lượng và tăng cường hợp tác về địa vị chính trị. Do đó, nó là một việc hợp lý đối với Nga” ông Birg nói. "Nhưng thời điểm điều này đang xảy ra là không có lợi cho Nga."

Tiền tệ

Cả Nga và Trung Quốc có lợi ích trong việc nới lỏng sự thống trị của đồng đôla Mỹ với tư cách là đồng tiền thanh toán và dự trữ trên toàn cầu. Nga hiện đã chấp nhận nhân dân tệ cho các hoá đơn thanh toán tiền dầu (điều mà các nhà xuất khẩu dầu khác, như Saudi Arabia, không làm).

Bị áp đặt các lệnh trừng phạt từ châu Âu và Mỹ, các công ty và ngân hàng Nga - lâu nay vẫn kinh doanh dựa trên các khoản vay tính trên đôla Mỹ - bắt đầu tìm đến Trung Quốc như một lối thoát tài chính. Các cuộc giao dịch bằng đồng rúp -  nhân dân tệ đạt kỷ lục về khối lượng vào mùa hè năm ngoái.

Các công ty Nga không lạ gì thị trường tiền tệ Trung Quốc, thậm chí còn quen thuộc với "trái phiếu dim sum" - các trái phiếu có mệnh giá bằng nhân dân tệ được phát hành bởi các công ty và tổ chức có trụ sở tại Trung Quốc hoặc Hồng Kông. Trong quá khứ các trái phiếu này là một nguồn cung tài chính rẻ. Ngày nay chúng trở thành thiết yêu. Lợi nhuận từ các trái phiếu định danh bằng tiền nhân dân tệ do các công ty Nga phát hành ngày càng thăng mạnh khi châu Âu ngày càng tăng cường cấm vận.

Vũ khí

Trị giá các bản hợp đồng bán vũ khí của Nga sang Trung Quốc ước tính 1 tỷ USD một năm. Trước đây, người Nga do dự trong việc cung cấp vũ khí cho một nước từng là kẻ thù của Liên Xô. Nhưng tuyên bố gần đây từ các nhà máy sản xuất vũ khí quốc doanh Nga, theo đó cung cấp hệ thống tên lửa phòng không hiện đại S-400 cho Trung Quốc cho thấy quan hệ quân sự giữa hai nước đã lên một nấc thang mới, trong bối cảnh Bắc Kinh đang tìm cách hiện đại hóa không quân và hải quân.

Việc bán vũ khí hiện đại được đi kèm với các hoạt động quân sự chung, chẳng hạn cuộc tập trận ở Địa Trung Hải tháng 5 vừa rồi. Việc các tàu Nga và Trung Quốc ngang dọc trên khu vực vốn được cho là "cái ao của NATO" vừa nhằm rộng tầm ảnh hưởng của hải quân Trung Quốc, vừa cho Mỹ thấy rằng Nga là thế lực quân sự đáng gờm, theo Trenin.

Trung Quốc là khách hàng đầu tiên ngoài quân đội Nga mua được hệ thống phòng không S-400. Ảnh: Itar-Tass.

Sau cuộc khủng hoảng Ukraine, lý do khiến Nga có quan hệ xấu đi với phương Tây, thì động lực chính của hợp tác Nga - Trung mang tính chính trị. “Hiện  nay Nga có lý do để đẩy mạnh quan hệ với Trung Quốc; bởi vì quan hệ với phương Tây đang có nhiều rắc rối. Trung Quốc nay là thế lực lớn duy nhất còn lại trên thế giới mà kinh tế, chính trị và phần nào đó về quân sự có thể đủ sức là đồng minh với Nga", Trenin phân tích.

Trung Quốc và Nga đã nhiều lần tuyên bố rằng họ sẽ trở thành đối tác chiến lược, không phải đồng minh. Cả hai bên đều ý thức rõ ràng về xung đột trong quá khức và khác biệt trong hiện tại. Moscow lo lắng doanh thu xuất khẩu sẽ bị giảm nếu Bắc Kinh cứ mua thiết bị gì về là sao chép để tự chế tạo. Họ cũng e ngại nếu Bắc Kinh dồn sức mạnh quân sự về phía Trung Á.

"Quan hệ đối tác chiến lược Trung Quốc và Nga là kết quả của cục diện thế giới, nhưng sẽ hoàn toàn khác so với liên minh quân sự kiểu như giữa Mỹ và Nhật Bản", tờ Global Times, phụ bản của báo đảng Trung Quốc, viết trong xã luận gần đây.

"Trung Quốc và Nga đã nhiều lần tuyên bố rằng họ sẽ trở thành đối tác chứ không phải đồng minh. Điều đó có nghĩa là Trung Quốc cũng quan tâm đến các mối quan hệ với phương Tây. Đồng thời, Nga không muốn nhìn thấy mối quan hệ của mình với phương Tây đi vào ngõ cụt".

An ninh mạng

Cả Nga và Trung Quốc cùng chia sẻ một mối quan ngại về sự thống trị của Mỹ trong mạng lưới Internet toàn cầu. Vào tháng Một, Nga, Trung Quốc và một số nước ở Trung Á cùng đệ trình đề nghị về giao thức trao đổi thông tin quốc tế đảm bảo an ninh mạng, gửi đến Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.

Trong một điều khoản của đề nghị này được cho là nhằm vào Mỹ, các tài liệu có câu kêu gọi các nước "Không sử dụng thông tin, công nghệ truyền thông và mạng ... để can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia khác hoặc với mục đích phá hoại chính trị, ổn định kinh tế và xã hội của nước đó".

Tại một diễn đàn an ninh Internet gần đây ở Moscow, quan chức hai nước đã kêu gọi một cách giao tiếp mới để bảo mật trực tuyến.

"Nga là nước bước chân ra khoảng không vũ trụ đầu tiên và cũng là nước đặt chân tới Nam Cực đầu tiên nhưng chúng tôi không kiểm soát những điều đó, mọi thứ được kiểm soát bởi Thông lệ quốc tế. Tại sao Mỹ lại được quyền kiểm soát mạng lưới Internet", Konstantin Malofeyev, một doanh nhân nổi tiếng ở Nga, nói.

Quan chức Trung Quốc Chen Xiaohua đồng tình: "Chúng ta nên chung tay để xây dựng một trật tự không gian mạng. Các nước khác nhau chia sẻ một tầm nhìn nhất quán của việc tăng cường quản trị của mạng ... theo các nguyên tắc của sự tin tưởng và tôn trọng lẫn nhau".

Bắc Kinh và Moscow đã ký một thỏa thuận an ninh mạng trong thời gian gần đây để có thể tăng cường phòng thủ chống lại cuộc tấn công từ bên ngoài cũng như cho phép họ chia sẻ các công nghệ để kiểm soát trong nước.

Triển vọng kinh doanh

Trong giới kinh doanh, có một nỗi lo lắng rằng khi Nga chuyển sự chú ý sang phía đông, nước này thể hiện sự yếu đuối.

"Suy thoái trong quan hệ với phương Tây gây ảnh hưởng bất lợi cho cả 2 bên; chỉ duy nhất người hưởng lợi là Trung Quốc", một nhà kinh doanh hàng đầu của Nga cho biết. "Số lượng các đoàn Trung Quốc đến Nga đã tăng lên gấp mười lần, và người Trung Quốc sẽ chỉ gia nhập thị trường khi họ nhìn thấy những điều rất có lợi cho họ."

Một số cơ quan truyền thông của Nga cho biết đang lên kế hoạch liên kết với các công ty Trung Quốc và các nước ngoài phương Tây khác. Các công ty kinh doanh cũng chịu một phần áp lực khi chính phủ hướng đông kể cả khi có ít hiệu quả về kinh tế. Tuy nhiên những điều tưởng vô ích lúc ban đầu lại mang đến quả ngọt về sau.

Tom Blackwell, Giám đốc điều hành của EM, một công ty tư vấn đã làm việc với một số công ty, tập đoàn lớn của Nga về việc tìm hiểu các khai thác thị trường Trung Quốc cho biết. "Các quỹ đầu tư của Trung Quốc có rất ít kinh nghiệm và kiến ​​thức về nước Nga và đó là một hạn chế lớn. Nhưng chiến lược sẽ là thực hiện những dự án lớn được nhà nước tài trợ trước, rồi sau các công ty sẽ làm theo. Dần dần, mọi thứ sẽ trở thành hiện thực”.

Cơ quan di trú liên bang Nga đặc biệt lưu ý đến một dòng người nhập cư từ Trung Quốc qua biên giới phía đông. Họ tuyên bố rằng Trung Quốc có thể trở thành nhóm dân tộc lớn nhất ở Nga tại vùng Viễn Đông vào những năm 2020 hoặc năm 2030. Mùa hè năm ngoái, một quan chức biên giới nói rằng 1,5 triệu người Trung Quốc đã nhập cư trái phép vào Nga trong vòng 18 tháng kể từ đầu năm 2013
.

Vì sao tóc Chu Vĩnh Khang bạc trắng khi hầu tòa

Chu Vĩnh Khang trông vẫn khỏe mạnh khi hầu tòa vì tội tham nhũng, tuy nhiên, mái tóc từng đen nhánh của ông đã bạc trắng, gây ấn tượng mạnh với công chúng.

Chu Vĩnh Khang trước và sau khi bị bắt. Ảnh: AP/CCTV

Trước khi Chu Vĩnh Khang bị khai trừ khỏi Đảng Cộng sản Trung Quốc và bị bắt vào cuối năm ngoái, tóc Chu vẫn hoàn toàn đen. Điều gì gây ra sự thay đổi lớn như vậy? Có thể 7 tháng tù giam và bản án sắp đến là cú sốc đối với Chu, khiến tóc ông thay đổi một cách tự nhiên.

Tuy nhiên, một số chuyên gia đưa ra giải thích khác, có thể Chu Vĩnh Khang, 72 tuổi, không được phép nhuộm tóc sau khi bị bắt giữ. Trước đó, tóc Chu có thể đã bạc sẵn do tuổi cao nhưng ông đã dùng thuốc nhuộm để giữ màu tóc đen.

Các lãnh đạo đảng cấp cao ở Trung Quốc rất ít khi xuất hiện với mái tóc bạc, dù nhiều người đã cao tuổi. Các chuyên gia cho rằng chắc nhiều người đã nhuộm tóc để trông trẻ trung, rắn rỏi hơn, và cũng để không quá nổi bật so với các lãnh đạo khác.

Đối với những quan chức Trung Quốc ngã ngựa, việc cấm nhuộm tóc dường như đã trở thành một điều tất nhiên, là dấu hiệu của sự trừng phạt.Beijing News gần đây so sánh ảnh của một số chính trị gia trước khi họ bị bắt và khi ra hầu tòa. Nhiều người trông già đi đáng kể chỉ khoảng thời gian ngắn, ít nhất là do tóc bạc đi.

Đến năm 2013, việc không được dùng thuốc nhuộm tóc trở thành điều dễ đoán với các quan chức Trung Quốc dính vào bê bối. Khi chờ đợi phiên tòa xét xử Bạc Hy Lai, Foreign Policy dẫn lời Paul French, tác giả nhiều cuốn sách về Trung Quốc, nói rằng "tôi chờ đợi mái tóc bạc. Họ (Bắc Kinh) luôn không cho phép nhuộm tóc trong tù. Điều gây ấn tượng mạnh nhất với công chúng chính là mái tóc bạc. Bắt một chính trị gia cấp cao Trung Quốc phải xuất hiện trước công chúng với tóc hoa râm thì cũng tương đương bắt ông ta đi bộ khỏa thân qua thị trấn!", French nói.

Bạc Hy Lai hầu tòa tháng 8/2013 với mái tóc không bạc trắng. Ảnh: AP

Tuy nhiên, suy luận này không hẳn luôn luôn đúng. Khi Bạc Hy Lai xuất hiện tại phiên tòa, tóc của ông vẫn còn đen, dù không rõ đó là tóc tự nhiên hay tóc nhuộm. Chu Dung Cơ, thủ tướng Trung Quốc nhiệm kỳ 1998 - 2003, từng khiến các nhà quan sát ngạc nhiên khi xuất hiện tại một cuộc họp với mái tóc hoa râm tự nhiên năm 2012.

Steve Tsang, giáo sư ngành nghiên cứu Trung Quốc đương đại tại Đại học Nottingham cho rằng, tóc Chu dường như bạc đi vì không được nhuộm, nhưng ông Tsang không chắc điều này mang ẩn ý chính trị.

"Ai cũng có thể đưa ra suy luận", Tsang nói. "Một trong những suy luận là Chu đã bị khai trừ khỏi đảng. Do đó, ông ta không được nhuộm tóc vì điều này làm cho ông ta trông giống các lãnh đạo đảng khác. Tôi sẽ không đưa ra phán đoán nào sâu xa hơn thế"
.

Chiến lược núp bóng kiểu mới của quân khủng bố

Al-Qaeda cùng các chi nhánh hiện đẩy mạnh liên kết với các nhóm vũ trang trong vùng, hạn chế áp đặt luật lệ hà khắc tại nơi chúng kiểm soát nhằm nhận viện trợ từ phương Tây và lôi kéo ủng hộ để tiếp tục hiện thực hóa mưu đồ bành trướng.

Thành viên nhóm khủng bố Mặt trận Nusra tháng trước tập trung lực lượng, chuẩn bị tấn công thành phố Ariha, Syria. Ảnh: Reuters

Sau khi chuyển quân xuống miền nam Yemen, các tay súng al-Qaeda lập tức triển khai tấn công thành phố Al Mukalla, chiếm giữ nhiều tòa nhà chính phủ, trộm hàng triệu USD từ ngân hàng trung tâm và trả tự do cho những tù nhân cực đoan Hồi giáo. Nhưng khác với trước đây, lần này, nhóm khủng bố khét tiếng khiến tất cả những người chứng kiến phải kinh ngạc. Thay vì dương cao lá cờ của tổ chức và cai trị bằng luật lệ hà khắc, al-Qaeda trao quyền điều hành cho một hội đồng nhân dân, cấp ngân sách trả lương, phân phối nhiên liệu và dọn dẹp sạch sẽ mọi dấu vết xung đột. Chúng rút lui hoàn toàn về hậu trường.

Al-Qaeda chiếm thành phố lớn thứ 4 Yemen từ hồi tháng 4. Bước tiến này là bằng chứng rõ nét nhất cho thấy sức mạnh của tổ chức cùng các phân nhánh vẫn phát triển mặc dù hàng loạt thủ lĩnh cấp cao đã bị tiêu diệt sau nhiều năm hứng chịu đòn không kích của Mỹ. Bên cạnh đó, nhóm cũng đang tích cực thay đổi để đối phó với những thách thức mới, trong đó có mối đe dọa từ Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS).

Trong khi tôn chỉ hành động của al-Qaeda là trú mình tại nơi hẻo lánh, hành động độc lập và tấn công nhằm vào phương Tây thì một nhánh của tổ chức ở Yemen và Syria lại có xu hướng kết bè phái với các nhóm nổi dậy khác trong vùng để thực hiện âm mưu lật đổ. Động thái này cho thấy al-Qaeda đang tự xa rời triết lý của trùm khủng bố Osama bin Laden, nhấn mạnh "các chiến binh chỉ nên tập trung vào những 'kẻ thù xa', tránh sa lầy vào những chiến dịch nổi dậy địa phương".

Chi nhánh al-Qaeda ở Yemen vài tuần gần đây liên minh với một số tốc người địa phương chiến đấu với phiến quân Houthi được cho là do Iran hậu thuẫn. Ở Syria, chiến binh thề trung thành với al-Qaeda hiện là những thành viên quan trọng của liên minh chống Tổng thống Bashar al-Assad. Bước phát triển này biến chúng thành nhóm cùng phe với các thế lực được phương Tây hỗ trợ.

Chiến thuật trên bước đầu cho phép al-Qaeda, tổ chức khủng bố luôn đứng hàng đầu trong danh sách kẻ thù của Mỹ, một mặt tranh thủ được sức mạnh của các nhóm nổi dậy địa phương mặt khác tận dụng vỏ bọc của những lực lượng này để né tránh can thiệp từ bên ngoài. Dù vậy, giới quan chức quân sự Mỹ nhận định al-Qaeda vẫn ấp ủ tham vọng tấn công phương Tây và mục tiêu này có thể được thực hiện dễ dàng nếu các lực lượng nổi dậy địa phương góp sức. Ngoài ra, mối quan hệ hợp tác còn giúp al-Qaeda có được lợi thế dài hạn trong cuộc tranh đấu với các nhóm cực đoan khác như IS.

Núp bóng và lôi kéo

Mỹ đã tiến hành không kích nhiều cứ điểm của Mặt trận Nusra, trong đó có trung tâm đầu não của tổ chức ở Idlib, Syria. Ảnh: Reuters

Từ khi chính thức tách khỏi al-Qaeda vào năm ngoái, IS đã phủ sóng toàn cầu, cướp đi "hào quang" của al-Qaeda khi bành trướng với tốc độ nhanh chóng ở cả Iraq và Syria, đồng thời thành lập nhà nước Hồi giáo tại những nơi chúng nắm quyền kiểm soát. IS luôn mạnh miệng tuyên bố các nhóm cực đoan khác hoặc gia nhập hoặc trở thành kẻ thù của tổ chức. Thái độ tự mãn này khiến IS bị căm ghét tại một số nơi. Những hành vi bạo lực, máu lạnh mà IS thực hiện, ví dụ như công khai chặt đầu con tin phương Tây, còn khiến chúng trở thành kẻ thù chung của một liên minh quân sự quốc tế hùng hậu.

Chi nhánh al-Qaeda ở Syria và Yemen lại sử dụng chiến lược hoàn toàn khác. Chúng xây dựng mối liên kết chặt chẽ với các nhóm nổi dậy địa phương và hạn chế áp đặt những đạo luật Shariah hà khắc trong địa bàn kiểm soát, theo người dân tại khu vực al-Qaeda chiếm đóng.

Khi tấn công Al Mukalla, chúng chiếm các tòa nhà chính phủ và cướp đi khoảng 120 triệu USD từ ngân hàng trung tâm, theo ông Abdul-Qader Foulihan, giám đốc nhà băng. Tuy nhiên sau đó, chúng nhanh chóng chuyển quyền điều hành cho hội đồng nhân dân, cấp cho họ 4 triệu USD làm ngân sách. Hành động trên đem về cho nhóm sự ủng hộ của các quan chức địa phương, những người đang tìm cách để khôi phục cuộc sống của người dân ngay giữa thời chiến.

"Chúng tôi không phải bù nhìn của al-Qaeda", ông Abdul-Hakeem bin Mahfood, tổng thư ký hội đồng, nói qua điện thoại. "Chúng tôi thành lập hội đồng này để cứu cả thành phố khỏi bị hủy diệt".

Trong khi hội đồng cung cấp các dịch vụ thiết yếu và phân phối nhiên liệu, al-Qaeda chỉ duy trì một đồn cảnh sát để xử lý tranh chấp, người dân tại đây cho hay. Nhóm tới nay chưa cấm hút thuốc hay đề ra quy định về trang phục của nữ giới.

April Longley Alley, chuyên gia phân tích về Yemen từ nhóm Khủng hoảng Toàn cầu, thì lại lo lắng khi liên kết với các nhóm vũ trang địa phương, al-Qaeda sẽ có khả năng lợi dụng tư cách của những lực lượng này để nhận viện trợ từ phương Tây.

Mặt trận Nusra, chi nhánh al-Qaeda ở Syria, hiện trở thành một phần không thể thiếu của lực lượng nổi dậy nhằm lật đổ chính quyền ông Assad. Chúng gần đây còn gia nhập một liên minh với tên gọi Đội quân Chinh phục. Điều này tạo cho chúng một vị thế hoàn toàn giống với các nhóm vũ trang trong vùng thường xuyên nhận được hỗ trợ từ bên ngoài.

"Họ cũng là người Hồi giáo, không khác gì bọn ta", Al Jazeera dẫn lời Abu Mohammed al-Jolani, lãnh đạo Mặt trận Nusra nói trong một cuộc phỏng vấn.

Tên này nhấn mạnh Mặt trận Nusra đã nhận được mệnh lệnh của lãnh đạo tối cao al-Qaeda Ayman al-Zawahri không tiến hành tấn công ở nước ngoài để tránh ảnh hưởng tới công cuộc lật đổ chính phủ Syria.

Mỹ không tin tưởng vào tuyên bố trên, vẫn tiếp tục dội bom. Tuy nhiên, các cuộc không kích này lại nhận phải sự chỉ trích của các nhóm nổi dậy khác. Chúng cho rằng Mặt trận Nusra hiện là mắt xích không thể thiếu của liên minh. Rõ ràng, mối liên kết chặt chẽ với các thế lực địa phương đang tạo điều kiện thuận lợi để Mặt trận Nusra bành trướng và củng cố sức mạnh. Liên minh kiểu này cũng cho phép chúng nhận các loại vũ khí từ phương Tây.

"Phương Tây cung cấp vũ khí hiện đại cho bất kỳ bên nào giúp họ thực hiện kế hoạch và bọn ta cần đến chúng", Abu Omar al-Muhajir, thành viên Mặt trận Nusra, nói.

Người dân sống tại khu vực do Mặt trận Nusra kiểm soát cho biết nhóm không áp đặt luật Shariah đối với những ai từ chối làm theo. Tại ngôi làng Binnish, chúng vừa tổ chức trận đấu bóng đá giao hữu với một nhóm vũ trang khác. "Nusra không phải những kẻ cực đoan", một nhà hoạt động tham dự trận đấu nói. "Họ phát tờ rơi tại các điểm kiểm soát và kêu gọi mọi người tới dự".

Đứng trước sự thay đổi thái độ của người dân, một số chuyên gia lo ngại Mặt trận Nusra đang xây dựng nền móng để áp đặt ý chí của nhóm tại những nơi chúng kiểm soát. Động thái này bước đầu đã đạt được những hiệu quả nhất định.

"Tôi e rằng sau tất cả những gì mà Mặt trận Nusra thu được trong suốt 4 tháng qua, người dân địa phương cuối cùng sẽ chịu đựng và chấp nhận cách mà chúng quản lý những khu vực dưới quyền kiểm soát", Hasan al-Ahmed, nhà hoạt động tại thị trấn Kafr Nubul, bình luận
.