Donald Trump còn vũ khí gì để lật lại thế cờ?

Khi tuyên chiến với các thành viên chủ chốt của đảng Cộng hòa, ứng viên tổng thống Trump dường như không có điểm tựa nào nữa để bật lên.

Giới quan sát đánh giá tỷ phú Mỹ không còn cửa trở thành tổng thống. Ảnh: ABC News

"Những đề xuất của ông Trump nhằm đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại đã giúp ông chiếm được cảm tình của khoảng 40% cử tri, nhưng dường như số lượng người ủng hộ ông đã đến mức kịch trần", Aaron Kall, Giám đốc phụ trách tranh luận của Đại học Michigan, Mỹ, đánh giá với VnExpress.

Theo ông Kall, tỷ phú tin rằng hệ thống chính trị của Mỹ và chính sách thương mại đã khiến nước này đi xuống và tương lai của đất nước sẽ bị phá hủy nếu như không có sự thay đổi toàn diện. Do đó, ông Trump đã đưa ra những đề xuất như tăng thuế thương mại, cấm người nhập cư theo đạo Hồi từ một số nước vào Mỹ, xây dựng bức tường ở biên giới với Mexico.

Bên cạnh đó, ông Trump cũng đã "làm được một điều tuyệt vời" là khiến những người ủng hộ mình phấn khích khi tập trung tấn công vào bê bối sử dụng email cá nhân của đối thủ Hillary Clinton, tấn công những cáo buộc quấy rối phụ nữ của chồng bà là cựu tổng thống Bill Clinton cách đây hơn 20 năm.

Tuy nhiên, theo chuyên gia Kall, thông điệp của tỷ phú Mỹ đã không tạo được tiếng vang trong cộng đồng người Mỹ gốc Phi, những người gốc Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và nữ giới. 

"Đây là những cử tri chủ chốt và ông ấy không thể trúng cử khi thiếu sự ủng hộ lớn từ họ. Những gì ông Trump thể hiện trong cuộc tranh luận trực tiếp thứ hai với bà Clinton hôm 10/10 đã khiến những người ủng hộ trung thành nhất của ông phấn chấn, thế nhưng nó không giúp ông có thêm các cử tri mới", Kall nói.

Tỷ phú Trump trong tranh luận trực tiếp hôm đầu tuần chỉ mải mê tung ra liên tiếp những lời cáo buộc nặng nề với đối thủ, cáo buộc bà Clinton "làm tổn thương phụ nữ" trong vụ bê bối tình ái của chồng, đồng thời đe dọa sẽ yêu cầu bộ trưởng tư pháp "bỏ tù" cựu ngoại trưởng nếu ông đắc cử. Phía cựu ngoại trưởng Clinton cũng công kích đối phương gay gắt, điều đó khiến giới quan sát của Mỹ đánh giá đây là "cuộc tranh luận tiêu cực nhất" kể từ khi nước này lần đầu có cuộc tranh luận giữa hai ứng viên tổng thống từ năm 1960.

Bình luận về việc ông Trump tuyên chiến với đảng Cộng hòa, chỉ trích các quan chức chủ chốt của đảng khi họ tuyên bố "không bảo vệ" ông vào thời điểm chặng đua vào Nhà Trắng ở giai đoạn nước rút, chuyên gia Kall cho biết "làn sóng ngầm" thực ra đã âm ỉ nhiều tháng nay và nó chỉ bùng nổ sau khi ông Trump bị lộ video khoe "thoải mái sàm sỡ phụ nữ" và thể hiện cá tính trong cuộc tranh luận hôm 10/10.

Trước đây tỷ phú Mỹ giành được vị trí đại diện của đảng Cộng hòa chạy đua vào Nhà Trắng là vì ông đại diện cho những người muốn tạo nên "cú hích" với tiến trình chính trị ở Washington. Ông Trump đánh bại 16 đối thủ trong vòng sơ bộ để trở thành người chuyển tải thông điệp "tạo thay đổi" của đảng Cộng hòa. Có thể nói ông Trump đã chiếm được cảm tình của 3/4 cử tri đảng Cộng hòa, nhưng ông cũng gặp khó khăn trong việc thuyết phục 1/4 còn lại.

Đáng chú ý, các thành viên của đảng Cộng hòa đang đứng trước thế tiến thoái lưỡng nan, nếu từ bỏ Trump họ có thể bị mất nhiều phiếu nội bộ khi muốn tái ứng cử vào quốc hội, chính quyền các bang, nhưng nếu ủng hộ Trump họ có thể khiến những người ủng hộ đảng Cộng hòa ở mức "vừa phải" xa lánh, điều đó càng khiến đảng Dân chủ giành được ưu thế ở các bang như Pennsylvania, New Hampshire, Florida. Trong khi Hạ viện vẫn sẽ là bức tường lửa giúp duy trì vị thế của đảng Cộng hòa, sự chia rẽ nội bộ về ủng hộ Donald Trump hay không sẽ khiến đảng này có nguy cơ suy yếu nghiêm trọng sau bầu cử, thậm chí đe dọa cả tương lai lâu dài của nó.

Theo ông Kall, hiện bà Clinton đang chiếm được cảm tình của khoảng 80% cử tri, trong khi chỉ còn 3 tuần nữa là đến ngày bầu cử. 

"Ông Trump phải làm điều gì đó để thay đổi quỹ đạo của cuộc đua. Còn một cuộc tranh luận trực tiếp cuối cùng tại Las Vegas vào tuần tới. Sau đó, Trump chỉ có thể trông chờ vào một yếu tố bất ngờ ở bên ngoài nước Mỹ. Đó là kịch bản duy nhất có thể xảy ra", ông Kall nói.

Tập trận Biển Đông khó giúp 'tình một đêm' Nga - Trung thêm mặn nồng

Nga và Trung Quốc xích lại gần nhau để thách thức Mỹ, nhưng những nghi kỵ và sóng ngầm khiến hai nước khó có thể trở thành đồng minh chiến lược của nhau.

Tàu chiến Nga tham gia cuộc tập trận chung với hải quân Trung Quốc. Ảnh:News.cn

Trong tuần qua, báo chí Trung Quốc hết lời ca ngợi cuộc tập trận hải quân chung diễn ra trên Biển Đông với Nga, trong đó có các bài tập phòng không, chống ngầm, đổ bộ chiếm đảo. Trong khi truyền thông Trung Quốc coi đây là một sự kiện lớn đánh dấu quan hệ gần gũi hơn giữa hai nước, các chuyên gia phân tích cho rằng Nga – Trung vẫn chưa thể trở thành đồng minh chiến lược của nhau một cách thực chất.

Cuộc tập trận hải quân chung Nga – Trung được tổ chức gần hai tháng sau khi Tòa Trọng tài bác bỏ yêu sách "đường lưỡi bò" Bắc Kinh đơn phương vẽ ra, bao phủ gần hết diện tích Biển Đông. Theo các nhà phân tích, mục đích chính của cuộc tập trận này là phát đi tín hiệu mạnh tới Mỹ và các nước khác.

"Đây rõ ràng là màn phô diễn lợi ích chiến lược mới, rằng Nga và Trung Quốc, hay thậm chí cả hai cùng nhau nếu cần, sẽ là những bên có lợi ích ở Biển Đông", Alexander Neill, chuyên gia cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế ở Singapore, nhận định trên VOA.

Đây là cuộc tập trận chung lần thứ 4 giữa hải quân hai nước. Năm ngoái, đợt tập trận diễn ra trên biển Địa Trung Hải, trong một nỗ lực được Trung Quốc coi là nhằm củng cố hợp tác giữa quân đội hai nước.

Dù Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin có thể tìm thấy tiếng nói chung trong trong việc đối phó với thách thức từ Mỹ, chẳng hạn như các cuộc tuần tra tự do hàng hải trên Biển Đông hay động thái triển khai hệ thống Phòng thủ Khu vực Tầm cao Giai đoạn cuối (THAAD) ở Hàn Quốc, ông Neill cho rằng sự hội tụ lợi ích giữa hai nước chỉ giống như "mối tình một đêm".

"Khi sức mạnh quốc gia của Nga đang suy giảm ở mức độ chiến lược, Trung Quốc đã trỗi dậy ở mức độ toàn cầu, và đây là một điểm giao thoa, một thời điểm mà hai quốc gia có chung một số lợi ích", ông nói.

Dấu ấn trên Biển Đông

Nga gần đây ngày càng chú ý hơn tới khu vực Thái Bình Dương và Đông Nam Á, khi các lệnh cấm vận hà khắc của phương Tây bắt đầu phát huy tác dụng với Moscow. Việc Nga đồng ý tham gia tập trận cùng Trung Quốc trên Biển Đông chính là một biểu hiện mới nhất cho sự chuyển hướng đó.

"Nga đã bắt đầu củng cố sự hiện diện ở Viễn Đông trong vài năm qua, và họ muốn để lại dấu chân ở đâu đó trên Biển Đông", Alexander Huang, trợ lý giáo sư tại Đại học Tamkang, Đài Loan, nhận định. "Đây có thể chỉ là một hành động phô diễn không mấy ý nghĩa về mặt quân sự, nhưng nó rõ ràng nhằm phát tín hiệu cho Mỹ".

Tuy nhiên, lợi ích chung trong việc thách thức Mỹ không đồng nghĩa với việc Moscow chỉ muốn hợp tác với riêng Bắc Kinh. Ông Huang nhấn mạnh rằng cuộc tập trận năm nay được tổ chức ở gần bờ biển Trung Quốc, cách xa các điểm nóng tranh chấp chủ quyền giữa Trung Quốc với các nước khác trên Biển Đông, chứng tỏ Nga không muốn vì hợp tác với Trung Quốc mà làm mất lòng các nước khác trong khu vực.

"Ngoài ra, khi điều lực lượng ra xa bờ biển để tập trận, bạn sẽ phải cần đến tàu sân bay", Huang nói. "Điều đó khiến cuộc tập trận trở nên phức tạp hơn rất nhiều. Bởi vậy họ không muốn thực hiện điều đó trong năm nay".

Sóng ngầm

Trong khi đó, các nhà phân tích Trung Quốc lại cho rằng mối quan hệ Nga – Trung sẽ ngày càng trở nên khăng khít hơn, và việc thách thức Mỹ chính là tác nhân khiến hai nước xích lại gần nhau.

Bài bình luận đăng trên tờ Global Times hôm qua nhấn mạnh cuộc tập trận hải quân chung cho thấy Bắc Kinh và Moscow có thể hợp tác với nhau vì lợi ích cốt lõi như thế nào. Từ trước tới nay, Trung Quốc luôn cho rằng mình có "lợi ích cốt lõi" ở Biển Đông.

"Nga đang đối mặt với các lệnh cấm vận kinh tế vì sáp nhập Crimea, và chỉ có Trung Quốc mới có thể giảm bớt gánh nặng cho Moscow. Trung Quốc đang bị Mỹ và Nhật Bản kiềm chế ở Biển Đông và biển Hoa Đông, và chỉ có Nga mới đủ mạnh để giảm bớt sức ép cho Bắc Kinh", bài báo viết.

Bài bình luận này cho rằng cuộc tập trận cho thấy mối quan hệ chiến lược Trung – Nga không chỉ là một liên minh, mà hợp tác song phương và sự tin cậy chính trị lẫn nhau giữa hai nước đã phát triển lên một tầm cao mới.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia phân tích quốc tế chỉ ra rằng quan hệ Nga – Trung khó có thể đạt được đến mức độ như Global Times kỳ vọng, bởi nó luôn tiềm ẩn những sự nghi kỵ lẫn nhau cùng những đợt sóng ngầm chưa bao giờ chấm dứt.

Dù Tổng thống Putin tuyên bố quan hệ hai nước đã đạt đến mức độ "chưa từng thấy", kim ngạch thương mại song phương lại sụt giảm 5% mỗi năm, giảm xuống còn 28 tỷ USD trong 6 tháng đầu năm 2016. Trong khi đó, Mỹ vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc, với tổng kim ngạch lên tới 263 tỷ USD trong nửa đầu năm nay.

Moscow đã từng kỳ vọng việc cải thiện quan hệ với Bắc Kinh sẽ giúp Nga nhanh chóng vượt qua khó khăn về kinh tế, nhưng có vẻ như thực tế không cho thấy điều đó. "Quan hệ chính trị của chúng ta đang đi trước quan hệ kinh tế", phó thủ tướng Nga Igor Shuvalov đã phải thừa nhận trong một bài phát biểu hôm 2/9.

Vasily Kashin, chuyên gia về Trung Quốc tại Đại học Kinh tế Moscow, cảnh báo rằng Nga có thể trở thành "chư hầu" của Trung Quốc trong cuộc đối đầu với Mỹ, bởi nền kinh tế Trung Quốc lớn gấp 8 lần Nga, theo NBC.

Binh sĩ Trung Quốc cầm cờ Nga trong cuộc tập trận. Ảnh: News.cn

"Trung Quốc có thể tìm cách để Nga chung đường với mình trên Biển Đông vào thời điểm này, nhưng điều đó không có nghĩa là họ cùng chung chí hướng", Ashley Townshen, chuyên gia phân tích tại Trung tâm Nghiên cứu Mỹ thuộc Đại học Sydney, nhận định.

Theo Townshend, sự chung đường về lợi ích mà hai nước đang tìm kiếm chỉ mang tính chất ngoại giao, chứ không phải là thực chất. "Nếu Nga bị coi là đối tác đồng minh của Trung Quốc ở Đông Á, điều đó sẽ làm tổn hại đến lợi ích quốc phòng của họ trong khu vực này", ông nói.

"Nga đang có những hợp đồng bán vũ khí giá trị lớn cho các nước khác trong khu vực, thế nên Moscow không hề muốn ngả về phía Trung Quốc quá nhiều trong các tranh chấp trên Biển Đông", Townshend nhấn mạnh.

Vì sao gần một nửa thanh niên Nhật từ chối nếm 'trái cấm'

Hiện tượng gần 50% thanh niên Nhật vẫn còn trinh bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, điển hình là do thu nhập giảm hay tâm lý thích sống với thế giới tưởng tượng hơn thực tế.

Lớp học vẽ tranh khỏa thân ở Tokyo giúp các học viên nam nhìn thấy cơ thể phụ nữ thực tế. Ảnh: CNN

Theo kết quả khảo sát do Viện Nghiên cứu Dân số và An sinh Xã hội Quốc gia Nhật công bố tuần trước, 42% nam giới và 44,2% nữ giới ở độ tuổi từ 18 - 34 tại nước này vẫn chưa quan hệ tình dục lần nào.

Một bộ phận người tham gia khảo sát cho biết họ thích tiếp tục trinh nguyên như vậy. Trong khi đó, phần lớn người được hỏi ( 85,7% nam và 89,3% nữ) vẫn mong muốn sẽ kết hôn trong tương lai.

Theo CNN, có nhiều nguyên nhân lý giải cho tình trạng thanh niên Nhật thiếu hứng thú chuyện tình dục, bao gồm thực trạng nền kinh tế trì trệ khiến nhiều người trẻ không muốn yêu đương và kết hôn hoặc nhiều bạn trẻ hiện quá hâm mộ truyện tranh manga nên chỉ thích sống trong thế giới ảo và tưởng tượng hơn là hiện thực.

Chuẩn mực xã hội thay đổi

Nhật là một trong những quốc gia có tỷ lệ sinh thấp nhất thế giới và cũng là nước có dân số già, với khoảng 34,6 triệu người trên 65 tuổi.

Bất chấp các nỗ lực của chính phủ nhằm nâng số lượng người kết hôn và trẻ em được sinh ra, cuộc khảo sát năm nay từ Viện Nghiên cứu Dân số và An sinh Xã hội Quốc gia Nhật vẫn không cho thấy nhiều biến chuyển.

Theo Nancy Snow, giáo sư bộ môn ngoại giao công chúng thuộc Đại học Ngoại ngữ Kyoto, Nhật Bản, các chuẩn mực kinh tế - xã hội đang thay đổi đã góp phần làm suy giảm mối quan hệ giữa nam và nữ.

"Nam giới hiện chỉ kiếm được mức thu nhập bằng 1/3 đến 1/2 so với những năm kinh tế Nhật bùng nổ ở thập niên 1980. Cảm nhận về giá trị bản thân của một số nam giới gắn liền với mức thu nhập nên họ thấy mình bị lép vế trước những phụ nữ tự tin vào năng lực bản thân", Snow lý giải.

Bà cho rằng mức thu nhập giảm khiến nam giới cảm thấy thiếu tự tin nên không dám quen tầng lớp phụ nữ thành đạt đang ngày càng nhiều lên trong xã hội Nhật Bản. Bên cạnh đó, những phụ nữ này tự kiếm được tiền do vậy cũng coi trọng bản thân hơn người khác.

Đây là lý do hàng loạt nhóm hỗ trợ những nam giới muốn vượt qua nỗi lo lắng khi tiếp cận phụ nữ đang mọc lên nhanh chóng ở Nhật.

White Hands, một tổ chức phi lợi nhuận ở Tokyo, thường xuyên mở các lớp hội họa vẽ tranh khỏa thân. Phần lớn học viên tại đây đều là nam giới trung niên còn trinh nguyên. Các học viên sẽ vẽ người mẫu nữ khỏa thân. Nó cho phép họ tận mắt thấy cơ thể phụ nữ trong thực tế. Các lớp học kiểu này được cho là sẽ giúp nam giới xoa dịu bản năng tình dục.

Shingo Sakatsume, người tổ chức lớp, tự gọi mình là "người hỗ trợ tình dục". Sakatsume cho rằng sự quan tâm ngày càng lớn đối với thế giới phim hoạt hình anime Nhật Bản cũng là một phần nguyên nhân khiến các nam giới độc thân chọn giải trí trong thế giới tưởng tượng hơn là tình dục và tình yêu thực sự.

"Bằng cách giải quyết vấn đề trinh tiết, tôi nghĩ chúng tôi có thể giải quyết nhiều vấn đề khác liên quan đến tình dục", Sakatsume nói.

Trong khi đó, giáo sư Snow cho rằng các lớp vẽ tranh khỏa thân có thể còn hữu ích hơn nếu những học viên nữ tham gia vẽ mẫu nam khỏa thân.

"Đây là cơ hội để đưa nam giới và nữ giới xích lại với nhau. Họ có thể uống rượu để xóa tan khoảng cách và nói chuyện nhiều hơn. Chỉ giúp nam giới nhìn người mẫu nữ khỏa thân sẽ không giải quyết được vấn đề".

Theo Snow, dù dân số Nhật đang già đi với tốc độ quá nhanh, cuộc khảo sát mới nhất chỉ nhìn vào tầng lớp thanh niên như tiêu chí chọn dữ liệu mà không xét đến các câu chuyện hay hoàn cảnh cụ thể.

"Nếu bạn sống đến năm 90 tuổi thì việc bạn trì hoãn có người yêu cho đến những năm 30 tuổi hoặc đến khi bạn biết bản thân mình muốn gì có lẽ là điều hợp lý", Snow nhận xét.

White Hands, một tổ chức phi lợi nhuận ở Tokyo, cung cấp khóa học và giáo trình giúp nam giới thoát khỏi tình trạng còn trinh nguyên.

Hai lý do khiến Pháp liên tục hứng chịu khủng bố

Được coi là trái tim của châu Âu, Pháp trở thành đích ngắm của các phần tử khủng bố nước ngoài và tầng lớp thanh niên nhập cư trong nước bị cực đoan hóa.

Chiếc xe tải được sử dụng để gây ra vụ thảm sát ở Nice. Ảnh: AFP

Cuộc tấn công bằng xe tải của một phần tử cực đoan ủng hộ phiến quân Nhà nước Hồi giáo (IS) ở thành phố Nice, Pháp, khiến 84 người thiệt mạng là vụ khủng bố đẫm máu thứ ba mà nước Pháp phải hứng chịu trong chưa đầy hai năm qua. Theo giới phân tích, nước Pháp chứa đựng những yếu tố "thu hút" sự chú ý của chủ nghĩa khủng bố, biến quốc gia này thành "tâm chấn" của châu Âu.

Mục tiêu lớn

Trả lời phỏng vấn News.com.au, Neil Fergus, chuyên gia về chủ nghĩa khủng bố quốc tế, tổng giám đốc tổ chức tư vấn Intelligent Risks, cho rằng nước Pháp là một mục tiêu lớn cho các cuộc tấn công thảm sát của IS bởi vì quốc gia này "là một biểu tượng của tự do, bình đẳng và các giá trị xã hội".

"Thủ đô Paris nói riêng và nước Pháp nói chung là trái tim trong học thuyết phẩm giá phương Tây", ông nói. "Những kẻ khủng bố không thích điều đó. Chúng cũng căm ghét châu Âu, và Pháp được coi là tâm điểm của lục địa".

Ngay từ năm 1995, Nhóm Hồi giáo Vũ trang (GIA) có nguồn gốc từ Algeria đã thực hiện các cuộc tấn công nhắm vào hệ thống tàu điện ngầm của Pháp. Giờ đây, với sự trỗi dậy của IS và các tổ chức cực đoan khác, nước Pháp đang hứng chịu những cuộc tấn công từ những kẻ lớn lên trên đất nước này, hoặc những phần tử cực đoan nước ngoài thâm nhập để gây ra thương vong lớn nhất.

Vài ngày trước khi diễn ra vụ khủng bố bằng xe tải ở Nice, một quan chức cấp cao của cảnh sát Pháp cảnh báo rằng các phần tử Hồi giáo cực đoan sẽ tìm cách gia tăng khả năng giết người bằng xe hơi gài mìn và bom.

Pháp ngày càng trở nên cảnh giác với những âm mưu khủng bố và hiện tượng cực đoan hóa ở quê nhà, theo một báo cáo mới đây của Dự án Chống Cực đoan hóa. Pháp khẳng định họ có trong tay một trong những hệ thống an ninh tốt nhất thế giới, với những chiến dịch an ninh quy mô lớn được tiến hành tại các cửa khẩu, sân bay quốc tế để ngăn chặn phần tử khủng bố xâm nhập.

"Pháp đã triển khai hàng nghìn binh sĩ quân đội phối hợp với cảnh sát quốc gia bảo vệ các điểm tập trung đông người, các đầu mối giao thông, danh lam thắng cảnh", ông Fergus cho biết. Tuy nhiên, khả năng hợp tác với nhau giữa các cơ quan an ninh chống khủng bố lại là một điểm yếu của Pháp mà các phần tử cực đoan có thể lợi dụng để khai thác.

Một báo cáo mới đây của cơ quan tình báo nội địa DGSI cho thấy nước Pháp vẫn có vô số những lỗ hổng về tình báo, khiến lực lượng an ninh để lọt những phần tử gây ra các vụ tấn công khủng bố ở Paris hồi cuối năm ngoái và đầu năm nay khiến tổng cộng 147 người thiệt mạng.

Binh sĩ Pháp tăng cường tuần tra ở Paris. Ảnh: Reuters

Báo cáo chỉ rõ, ngoài những hạn chế về khả năng giám sát tình báo đối với các đối tượng tình nghi, các cơ quan an ninh Pháp còn thể hiện sự chồng chéo, kèn cựa lẫn nhau, khiến các chiến dịch chống khủng bố không phát huy hiệu quả cao nhất. Trong vụ khủng bố ở nhà hát Bataclan ở Paris, khi cảnh sát đặc nhiệm ngỏ ý mượn súng trường của quân đội để tấn công khủng bố, các binh sĩ Pháp đã từ chối thẳng thừng.

Những công dân hạng hai

Nghi phạm gây ra vụ tấn công bằng xe tải ở Nice là Mohamed Lahouaiej Bouhlel, công dân Pháp gốc Tunisia. Bouhlel 31 tuổi, theo đạo Hồi, có tiền án tiền sự với tội danh sở hữu vũ khí và hành vi bạo lực, nhưng chưa bao giờ lọt vào danh sách đối tượng bị cực đoan hóa của lực lượng tình báo, an ninh Pháp.

Theo các chuyên gia phân tích, Bouhlel, cũng như nhiều nghi phạm khủng bố khác trước đây, đều có gốc gác ở nước ngoài, tới Pháp định cư qua nhiều thế hệ, nhưng không hoàn toàn hòa nhập được với xã hội bản địa và luôn bị coi như những công dân hạng hai.

"Ở Pháp có những cộng đồng người Bắc Phi rất lớn. Họ tuy là công dân của Pháp, nhưng lại bị gạt sang bên lề của xã hội", Robert Baer, cựu đặc vụ CIA, nói với CNN. "Tôi từng đi học ở Pháp, rồi làm việc ở đó, và nhận thấy rằng những người Bắc Phi này hoàn toàn bị tách khỏi xã hội bản địa".

Theo Baer, tình hình càng trở nên tồi tệ hơn sau vụ khủng bố ở Paris, khi các ông chủ dò xét hồ sơ và không chấp nhận những người có nguồn gốc từ Bắc Phi. Trên tàu hỏa hay xe bus, những người có vẻ ngoài giống người Arab thường xuyên bị cảnh sát chặn lại, xét hỏi giấy tờ.

"Người Pháp quả thực rất quyết liệt trong những việc như vậy, hậu quả là tình trạng cực đoan hóa trong cộng đồng người có nguồn gốc Bắc Phi không hề giảm bớt, mà còn tăng lên", Baer nói.

Tom Fuentes, cựu trợ lý giám đốc FBI, từng tham gia ban điều hành Interpol, nói rằng chủ nghĩa khủng bố sản sinh tại quê nhà đang là một nỗi lo ngại lớn của nước Pháp.

"Nhiều thế hệ người Morocco, Algeria, Libya, Tunisia… tới Pháp sinh sống qua nhiều thế hệ, con cái, cháu chắt của họ đều sinh ra ở Pháp và mang quốc tịch Pháp, nhưng họ vẫn không tự coi mình là người Pháp", Fuentes nói.

Theo ông, những người nhập cư lâu đời này sống trong những khu vực chật chội giữa đô thị đông đúc của nước Pháp, chỉ giao lưu, tiếp xúc với nhau và không được chấp nhận hòa mình vào cộng đồng chung.

Quan hệ giữa nước Pháp và cộng đồng nhập cư gốc Bắc Phi đặc biệt căng thẳng ở các vùng ngoại ô Paris và các thành phố lớn, nơi có nhiều người Hồi giáo và các gia đình có nguồn gốc Arab và vùng hạ Sahara sinh sống, theo NYTimes. Năm 2005 và 2007, các cuộc bạo động đã nổ ra tại các khu vực này vì nỗi bất bình ngày càng lớn của họ đối với tình trạng bất công về kinh tế và xã hội.

Căng thẳng giữa chính quyền Pháp và cộng đồng người nhập cư Bắc Phi ngày càng lên cao. Ảnh: Al Jazzera

Hậu quả là trong 10 năm qua, ngày càng nhiều thanh niên Pháp gốc Bắc Phi đã rời bỏ đất nước, đi theo tiếng gọi của Hồi giáo cực đoan, khiến chính phủ Pháp càng phải cảnh giác, trong khi các phong trào cực hữu bài Hồi giáo và di cư như Mặt trận Quốc gia trỗi dậy.

Ở các vùng ngoại ô Pháp, sức hấp dẫn của Hồi giáo cực đoan trở thành một hình thức của "phong trào thanh niên", theo giáo sư Olivier Roy, chuyên gia về Hồi giáo chính trị tại Đại học châu Âu. "Nước Pháp có những vấn đề lớn với tầng lớp thanh niên bị coi là công dân hạng hai và không có cơ hội thực sự nào", Roy nói. "Nhiều người trong số họ bắt đầu phạm tội vặt, nhưng cũng có nhiều người tìm đến Hồi giáo cực đoan như một cuộc đời mới để thỏa mãn lòng tự tôn".

"Các vụ tấn công khủng bố đều chứa đựng nguy cơ về hiệu ứng bắt chước. Chúng ta coi thủ phạm tấn công khủng bố là kẻ xấu, nhưng trong cộng đồng những người bị coi là công dân hạng hai, kẻ xấu đó có thể được ca ngợi như anh hùng", chuyên gia này nhấn mạnh.

Đảo chính hụt - cơ hội tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ siết quyền lực

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan sẽ mạnh mẽ hơn sau vụ đảo chính bất thành hôm 15/7 vì đây có thể là cơ hội để ông quét sạch những người chống đối.

Người dân Thổ Nhĩ Kỳ tuần hành ủng hộ Tổng thống Erdogan ở thành phố Istanbul. Ảnh: Reuters

"Cuộc đảo chính bất thành sẽ khiến Tổng thống Erdogan mạnh mẽ hơn trước. Ông ấy sẽ tự miêu tả mình như một nạn nhân để thu hút thêm đồng cảm", NBC News dẫn lời Fadi Hakura, chuyên gia thuộc tổ chức tư vấn Chatham House, trụ sở ở London, nhận định.

"Erdogan cũng sẽ mạnh mẽ nhờ tự miêu tả mình như một nạn nhân của giới thượng lưu quyền lực đang tìm cách phế truất ông cũng như hủy hoại uy quyền của nhà nước Thổ Nhĩ Kỳ", Hakura đánh giá.

Hôm 15/7, phe đảo chính quân đội Thổ Nhĩ Kỳ huy động xe tăng, trực thăng và máy bay chiến đấu với mục tiêu lật đổ ông Erdogan. Họ đánh bom tòa nhà quốc hội ở Ankara, mưu toan chiếm quyền kiểm soát Istanbul, thành phố lớn nhất Thổ Nhĩ Kỳ, và thủ đô.

Ông Erdogan khi ấy nhanh chóng thúc giục quần chúng xuống đường chống lại lực lượng đảo chính. Hưởng ứng lời kêu gọi, hàng nghìn người người dân Thổ Nhĩ Kỳ tràn ra các con phố nhằm chặn đứng đà tiến của phe đảo chính.

Trấn áp thành phần đối lập

Chuyên gia Hakura cảnh báo sự ủng hộ mạnh mẽ của công chúng có thể khuyến khích Tổng thống Erdogan tăng cường truy quét những thành phần chỉ trích hay kẻ thù của ông trong nội bộ đảng Công lý và Phát triển (AK) cầm quyền.

"Ông ấy sẽ tận dụng cơ hội này để mở rộng chiến dịch trấn áp những thành phần đối lập, chống lại các cơ quan công quyền rồi cuối cùng tìm cách lái Thổ Nhĩ Kỳ vào một hình thức chính phủ tập trung quyền lực cho tổng thống hơn", Hakura bình luận, ám chỉ những nỗ lực thay đổi hiến pháp mà ông Erdogan đang theo đuổi.

Hôm 18/7, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry nói Washington "dứt khoát đứng về phía bộ máy lãnh đạo được dân cử ở Thổ Nhĩ Kỳ" nhưng kêu gọi chính phủ của ông Erdogan tôn trọng pháp quyền.

"Chúng tôi kêu gọi chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ duy trì sự tôn trọng ở mức cao nhất đối với các định chế dân chủ. Chúng tôi chắc chắn ủng hộ việc đưa những kẻ âm mưu đảo chính ra trước công lý nhưng cũng khuyến cáo Thổ Nhĩ Kỳ không nên đi quá giới hạn này. Chúng tôi nhấn mạnh tầm quan trọng của quy tắc dân chủ cần phải được giữ gìn".

Nền kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ đã cải thiện đáng kể và ảnh hưởng của nước này trên thế giới cũng gia tăng đáng kể sau 13 năm ông Erdogan nắm quyền. Tuy nhiên, phe đối lập lại chỉ trích Erdogan ngày càng độc đoán qua những vụ bỏ tù phóng viên hay những người lên án chế độ của ông.

Trước khi dư âm ồn ào mà cuộc đảo chính gây ra kịp lắng xuống, ông Erdogan nhanh chóng bày tỏ quyết tâm thanh trừng lực lượng quân đội.

"Họ sẽ phải trả giá đắt cho hành động đó. Cuộc đảo chính là món quà của thượng đế ban cho chúng ta vì đây là lý do để ta thanh lọc quân đội", ông khẳng định.

Tổng thống Erdogan cũng nêu ra khả năng tái áp dụng án tử hình sau vụ đảo chính hụt. Điều này khiến các đồng minh ở Liên minh châu Âu (EU) không khỏi lo âu, trong bối cảnh Thổ Nhĩ Kỳ đang tìm cách gia nhập EU.

Tuy nhiên, ông Erdogan lưu ý rằng để tái áp dụng án tử hình, quốc hội cần thông qua quyết định sửa đổi hiến pháp.

Theo giới quan sát, quy mô của chiến dịch trấn áp hậu đảo chính được thể hiện rõ nét qua những con số mà Bộ Nội vụ Thổ Nhĩ Kỳ thông báo. Hơn 7.500 người bị bắt giữ trên cả nước, bao gồm 6.030 binh sĩ, 100 cảnh sát. Ngoài ra, khoảng 2.745 thẩm phán, công tố viên cùng 1.500 công chức bị sa thải.

Chuyên gia nhận định thành phần người bị bắt giữ làm bật lên những căng thẳng bấy lâu nay giữa đảng AK và lực lượng quân đội.

Quân đội Thổ Nhĩ Kỳ nhìn chung tuân thủ các nguyên tắc thế tục nền tảng do Mustafa Kemal Ataturk, tổng thống đầu tiên của nước này đặt ra.

Trước khi Erdogan lên nắm quyền, thành viên của các đảng Hồi giáo tại Thổ Nhĩ Kỳ đã trải qua nhiều thế kỷ sống trong nỗi sợ bị bắt bớ và phân biệt đối xử.

Nền chính trị Thổ Nhĩ Kỳ đã phân cực từ lâu song âm mưu đảo chính của quân đội đều bị các phe phái chính trị lên án. Tuy nhiên, đảng Nhân dân Cộng hòa, phe đối lập chính ở Thổ Nhĩ Kỳ, cũng cảnh báo cuộc đảo chính sẽ là cái cớ để chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ khởi động một chiến dịch "săn phù thủy" nhằm dọn dẹp những thế lực đối đầu.

"Những kẻ âm mưu đảo chính cùng đồng bọn phải ra khai nhận trước tòa trong khuôn khổ trật tự pháp lý. Không được phép lợi dụng các cuộc điều tra như công cụ để trả thù hay thanh trừng. Chẳng ai thật lòng yêu mến một chế độ độc đoán", đảng Nhân dân Cộng hòa ra tuyên bố.

Thâu tóm quyền lực

Những người ủng hộ tổng thống tập trung trước một màn hình chiếu ảnh ông Erdogan ở thủ đô Ankara. Ảnh: Reuters

Vụ đảo chính và cách đảng AK phản ứng trước sự kiện này sẽ chắp thêm cánh cho "lời kêu gọi của ông Erdogan về một hệ thống tập trung nhiều quyền lực hơn cho tổng thống", chuyên gia Ziya Meral thuộc Trung tâm Phân tích Lịch sử và Nghiên cứu Xung đột, một tổ chức tư vấn thuộc Bộ Quốc phòng Anh, đánh giá. "Giờ đây, những người theo Tổng thống Erdogan, không cần phải nghĩ ngợi, cũng sẽ ủng hộ một hệ thống như vậy".

Theo Meral, ông Erdogan đang muốn xây dựng nền móng dân tộc chủ nghĩa và bảo thủ nhằm thúc đẩy các thay đổi lớn trong hiến pháp. Tham vọng này cần nhận được sự ủng hộ lớn từ quốc hội nếu muốn thành công.

Song việc hàng nghìn người dân Thổ Nhĩ Kỳ xuống đường để phá âm mưu đảo chính nhân danh dân chủ cho thấy ông Erdogan có khả năng sẽ gặp nhiều khó khăn nếu muốn huy động sự ủng hộ để tạo ra những thay đổi lớn lao.

"Không ai yêu thích một chế độ độc đoán", Meral nhận xét. "Việc người dân xuống đường biểu tình có thể sẽ khiến đảng AK nhận ra rằng tốt nhất là không nên đẩy mọi thứ tới một cuộc khủng hoảng khác".

Theo bình luận viên F. Brinley Bruton từ NBC News, mối lo ngại lớn hiện nay là cuộc khủng hoảng chính trị đang xảy ra ở Thổ Nhĩ Kỳ sẽ làm suy yếu năng lực của nước này với tư cách thành viên tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) trong cuộc chiến chống lại các mối đe dọa an ninh toàn cầu.

Trung Quốc mưu đồ dựng 'pháo đài tàu ngầm' ở Biển Đông

Trung Quốc muốn biến Biển Đông thành một "pháo đài" kiên cố bảo vệ khả năng răn đe của các tàu ngầm hạt nhân nước này.

Một tàu ngầm của hải quân Trung Quốc. Ảnh: Reuters

Báo Guardian gần hai tuần trước đưa tin Bắc Kinh chuẩn bị triển khai tàu ngầm hạt nhân trang bị tên lửa đạn đạo tới Biển Đông. Để biện minh cho hành động này, Trung Quốc cho rằng họ làm vậy chủ yếu nhằm đối phó với các động thái quân sự của Mỹ tại Hàn Quốc. Nhưng thực tế, Trung Quốc đã lên kế hoạch cho điều này hàng thập kỷ qua, theo tạp chí Weekcủa Anh.

Quân đội Trung Quốc, trong cuộc tranh chấp lãnh thổ trên biển, đã tự đặt mình vào vị thế đối đầu với Mỹ cũng như các nước láng giềng trong khu vực. Tự do hàng hải ở Biển Đông rõ ràng đang gặp nguy hiểm bởi các kế hoạch chuẩn bị cho kịch bản chiến tranh hạt nhân của Trung Quốc, bình luận viên Kyle Mizokami nhận định.

Biển Đông là một trong những khu vực có ý nghĩa chiến lược và kinh tế quan trọng nhất thế giới, chiếm 1/3 giao thương hàng hải quốc tế. Vùng biển này rất giàu tài nguyên, đặc biệt, nó còn chứa một trữ lượng lớn dầu mỏ và khí đốt.

Trung Quốc ngang nhiên tuyên bố chủ quyền với khoảng 90% diện tích Biển Đông, chồng lấn lên vùng biển các nước như Việt Nam, Philippines, Brunei... Bắc Kinh đang ráo riết thực thi tuyên bố bằng cách bồi đắp trái phép, biến các bãi đá, rạn san hô trên Biển Đông thành đảo nhân tạo hay tiền đồn quân sự.

'Pháo đài' kiên cố

Thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Liên Xô và Mỹ phân chia công cụ răn đe hạt nhân chiến lược thành ba mũi nhọn, gồm tên lửa tầm xa, máy bay ném bom chiến lược và tàu ngầm trang bị tên lửa hạt nhân. Việc đa dạng hóa này nhằm mục đích đảm bảo kho vũ khí hạt nhân không bị phá hủy chỉ bởi một cuộc tấn công phủ đầu chớp nhoáng của đối phương.

Mỹ, với lực lượng hải quân mạnh cùng công nghệ hiện đại, gần như có thể đưa tàu ngầm tới bất kỳ địa điểm nào. Liên Xô sở hữu những tàu ngầm thua kém hơn về công nghệ, tên lửa tầm bắn ngắn hơn và hải quân cũng không mạnh bằng. Để bảo vệ hạm đội tàu ngầm tên lửa của mình, Liên Xô đã thiết lập nên hai "pháo đài", một ở Đại Tây Dương và một ở Thái Bình Dương.

Định nghĩa "pháo đài tàu ngầm" trong chiến lược hải quân là một khu vực có những lớp bảo vệ kiên cố, nơi tàu ngầm có thể hoạt động một cách an toàn. Thông thường, đường bờ biển của "pháo đài" này sẽ được giám sát chặt chẽ bởi hệ thống cảm biến, tàu mặt biển, tàu ngầm và không quân.

Là một cường quốc đang lên, Trung Quốc hiện theo đuổi một chiến lược giống với những gì Mỹ và Liên Xô làm cách đây 50 năm. Bắc Kinh cũng nắm trong tay tên lửa mặt đất, máy bay ném bom chiến lược và tàu ngầm gắn tên lửa hạt nhân. Trung Quốc bên cạnh đó còn đang xây dựng một "pháo đài" cho riêng mình và nó nằm ngay trên Biển Đông, Mizokami nhấn mạnh.

Trong một bài viết mới đây trên National Interest, chuyên gia Bonnie Glaser đã chỉ ra 4 điểm yếu cốt tử của hạm đội tàu ngầm hạt nhân Trung Quốc, trong đó hạn chế về tầm bắn của vũ khí và khả năng tàng hình của tàu ngầm buộc Bắc Kinh phải tìm địa điểm lý tưởng để có thể bảo vệ hạm đội tàu ngầm trước khả năng săn tìm của Mỹ và đồng minh.

Theo đó, việc kiểm soát được Biển Đông thông qua hoạt động bồi đắp, xây dựng đảo nhân tạo phi pháp có thể giúp Trung Quốc khắc phục những hạn chế của căn cứ tàu ngầm hiện nay trên đảo Hải Nam, bởi các tàu ngầm khi hoạt động xa căn cứ này rất dễ bị các hệ thống săn ngầm của Mỹ phát hiện.

"Biển Đông là nơi rất tốt để Trung Quốc che giấu hạm đội tàu ngầm của mình. Vùng biển này có nơi sâu đến hàng nghìn mét, với nhiều rãnh núi ngầm bên dưới, giúp tàu ngầm có thể dễ dàng ẩn nấp mà không bị phát hiện", giáo sư Carl Thayer, chuyên gia phân tích an ninh tại Đại học New South Wales (Australia) nhận định hồi năm ngoái.

Trung Quốc nói rằng việc điều động tàu ngầm xuống Biển Đông là để đối phó với hệ thống chống tên lửa THAAD Mỹ đặt ở Hàn Quốc. Tuy nhiên, Mizokami cho rằng cái cớ này không phù hợp, vì hệ thống tên lửa đánh chặn ở Hàn Quốc của Mỹ chỉ nhằm đối phó với Triều Tiên chứ không phải với Trung Quốc.

Bởi vậy, lời giải thích mà Bắc Kinh đưa ra chỉ nhằm mục đích giúp họ trông giống như một nạn nhân của Mỹ. Việc Trung Quốc đặt căn cứ tàu ngầm lớn nhất của mình trên đảo Hải Nam, tiếp giáp Biển Đông, cho thấy một sự thật là nước này đã chuẩn bị để đưa tàu ngầm hạt nhân xuống vùng biển này suốt nhiều năm trời, Mizokami nhận định.

Theo ông, các hành động bồi lấp đảo nhân tạo, xây dựng công trình quân sự phi pháp của Trung Quốc trên Biển Đông có lẽ không đơn thuần chỉ nhằm phô diễn sức mạnh hay tranh giành lợi ích. Bắc Kinh dường như đang hành động bởi họ cảm thấy cần phải làm điều đó trên Biển Đông.

Theo đó, nhiều khả năng Trung Quốc cho rằng những lợi ích của việc có một địa điểm trú ẩn và hoạt động an toàn cho hạm đội tàu ngầm tên lửa hạt nhân quan trọng hơn phản ứng tiêu cực của thế giới đối với cách hành xử của họ.

Điều đó có nghĩa Bắc Kinh sẽ không bao giờ lùi bước trên Biển Đông, bởi họ coi vũ khí hạt nhân hay bất kỳ thứ gì cần thiết cho sự sống còn của mình đều "không thể thương lượng", ông Mizokami bình luận.

Washington và các đồng minh khu vực vẫn kiên quyết phản đối những tuyên bố chủ quyền phi lý từ Bắc Kinh. Đối với Mỹ, việc Trung Quốc chiếm quyền kiểm soát và biến Biển Đông thành một "pháo đài tàu ngầm" sẽ là cú giáng mạnh vào uy tín cũng như vị thế siêu cường của nước này, giới quan sát nhận xét. Điều Mỹ cần làm bây giờ là nhanh chóng ngăn chặn đà tiến của Trung Quốc trước khi các nước láng giềng chấp nhận "sự đã rồi" mà quốc gia này tạo ra.

Theo Mizokami, hiện tại, tranh chấp trên Biển Đông là cuộc đối đầu giữa hai phe, mỗi bên đều thực hiện những điều mà họ cho là phải làm. Đây là một tình thế nguy hiểm, không có chỗ cho thỏa hiệp hay rút lui, và có thể sẽ còn kéo dài thêm nhiều năm nữa.

Người có thể chặn bước Donald Trump ở phút chót

Một quan chức trong đảng Cộng hòa ấp ủ kế hoạch vô hiệu hóa kết quả bầu cử sơ bộ, có thể chặn bước tỷ phú Donald Trump tại kỳ đại hội đảng.

Ông Curly Haugland đang muốn đảng Cộng hòa sửa luật để vô hiệu hóa kết quả bầu cử sơ bộ của Donald Trump. Ảnh: Politico

Trong hàng ngũ đảng Cộng hòa Mỹ, ông Curly Haugland, 69 tuổi, lãnh đạo đảng tại bang North Dakota được biết đến là người vô cùng cứng rắn và đề cao các quy tắc.

Sau nhiều năm bị ngó lơ và xem như chướng ngại vật trong đảng, giờ đây, Haugland trở thành một trong những người "nguy hiểm" nhất trên chính trường, theo Politico. Đại gia ngành kinh doanh bể bơi này được tin là hy vọng cuối cùng của những người theo tư tưởng chính thống trong đảng Cộng hòa, để cản bước Donald Trump tại kỳ đại hội sắp tới.

Có một quy định trong điều lệ của đảng Cộng hòa, cho phép các đại biểu đã cam kết không buộc phải bỏ phiếu cho ông Trump tại đại hội đảng vào tháng 7. Để có thể áp dụng quy định này, ủy ban pháp luật của đại hội cần vượt qua nhiều thử thách, nhưng không ai hiểu những quy định rõ hơn ông Haugland, một chuyên gia về các quy định của đại hội đảng Cộng hòa.

Đảng Cộng hòa vốn dĩ quy định: tại lượt bỏ phiếu đầu tiên của đại hội, các đại biểu đã ràng buộc với ứng viên nào buộc phải bỏ phiếu với ứng viên đó. Chẳng hạn, dù ông Ted Cruz đã ngừng tranh cử tổng thống, những ứng viên đã cam kết vẫn phải bỏ phiếu cho ông tại đại hội đảng. Tuy nhiên, ông Haugland đang bác bỏ điều này.

Trong một bức thư gửi các thành viên Ủy ban Quốc gia đảng Cộng hòa hồi tháng ba, ông nói rằng: "toàn bộ các đại biểu Đại hội toàn quốc đảng Cộng hòa 2016 đều không bị ràng buộc". Và Haugland đang nỗ lực để biến điều này thành sự thật, đồng nghĩa với việc các đại biểu có quyền bỏ phiếu đề cử bất kỳ ai họ muốn, thay vì phải lựa chọn theo kết quả bầu cử sơ bộ của cử tri bang mình.

Ông Haugland hiểu rõ những tình huống kỳ lạ, những điều khoản mù mờ cùng lịch sử đầy sự mâu thuẫn trong các quy định của đảng Cộng hòa. Ông tuyên bố mình không đứng về phe nào trong cuộc bầu chọn ứng viên chạy đua vào Nhà Trắng, và lạ hơn là ông thậm chí còn khen ngợi ông Trump.

Và giờ, khi tỷ phú đã gần như chắc chắn là gương mặt đại diện cho đảng Cộng hòa, trở ngại duy nhất có thể khiến đoàn tàu Donald Trump trật bánh là ý tưởng mà ông Haugland đang ấp ủ: Đảng Cộng hòa có thể biên soạn lại các điều lệ của đại hội để vô hiệu hóa lựa chọn sơ bộ của cử tri.

Thoạt nghe, quan điểm của Haugland có vẻ ngớ ngẩn và hoàn toàn đi ngược lại những cải cách dân chủ trong quá trình đề cử ứng viên tranh cử tổng thống tại Mỹ 45 năm qua, vốn chuyển từ các cuộc họp kín sang bầu cử sơ bộ, và cho phép cả cử tri độc lập tham gia. Dù vậy, những lãnh đạo cấp cao của đảng Cộng hòa vẫn không thể bác bỏ hoàn toàn lý lẽ của Haugland.

Với Haugland, sự cực đoan trong việc bảo vệ các quy định của đảng không có gì sai. "Tôi không quan tâm người được đề cử cụ thể là ai", Haugland nói. "Tôi chỉ đang cố gắng bảo vệ đảng Cộng hòa khỏi bị hủy diệt, nuốt chửng hoặc trở nên vô dụng sau các cuộc bầu cử sơ bộ".

Quan điểm của Haugland, dù ngày nay hầu như không còn áp dụng, từng phổ biến trong các đảng chính trị Mỹ những năm 1970. Ông tin rằng các cuộc bầu cử sơ bộ chỉ làm các đảng chính trị suy tàn, khi khiến họ dễ bị những người có tư tưởng độc lập xâm nhập, và có thể dẫn tới mất dân chủ do ảnh hưởng của tiền bạc.

"Những cuộc họp bí mật thời hiện đại giờ được gọi một cách lịch sự là những cuộc bầu cử sơ bộ vô hình - chẳng hạn như số tiền ủng hộ 150 triệu USD cho Jeb Bush (ứng viên tổng thống đảng Cộng hòa Mỹ đã rút lui)", Haugland nói. "Đó chính là điều sai lầm của các cuộc bầu cử sơ bộ".

Do đó, Haugland đang chống lại mọi hình thức bầu cử sơ bộ, nhất là những cuộc bầu cử sơ bộ mở, theo thể thức được ăn cả ngã về không. "Thực ra tôi ủng hộ mọi điều luật cấm việc đó, và những quy định như vậy đều có trong điều lệ", ông Haugland nói.

Kịch bản xấu cho Trump

Với bất kỳ quy định nào của Đại hội Toàn quốc đảng Cộng hòa không có lợi cho quan điểm của ông, Haugland đều dẫn ra được những quy định có từ trước đó, mà như diễn giải của ông, cho phép các đại biểu tham dự đại hội có quyền tự do bỏ phiếu theo lựa chọn của mình, trong mọi vấn đề.

Haugland không hé lộ ông sẽ đề xuất điều gì tại kỳ đại hội toàn quốc đảng Cộng hòa ở Cleveland tháng 7 sắp tới. "Nhân tố bất ngờ luôn quan trọng", ông nói. Nhưng rất có thể ông sẽ tìm cách thay đổi điều luật ông phản đối nhiều nhất: Điều 16, ràng buộc các đại biểu của các bang theo lựa chọn của cử tri tại cuộc bầu cử sơ bộ.

Theo nội dung điều này, nếu các đại biểu đã bị ràng buộc tìm cách bỏ phiếu khác đi, thư ký của đại hội sẽ phớt lờ lá phiếu của họ. Haugland cho rằng ngôn từ trong điều này là "gian lận", trái với một quy trình đúng đắn.

Do vậy, một kịch bản có thể xảy ra đó là: khi ông Trump bước vào đại hội đảng, việc loại bỏ Điều 16 sẽ lập tức khiến ứng viên này mất sự hậu thuẫn. Và do các đại biểu về cơ bản là những nhà hoạt động trong đảng lâu năm, nhiều người cam kết bỏ phiếu cho Donald Trump có thể sẽ đảo ngược ý kiến của mình một khi không còn bị ràng buộc bởi Điều 16.

Tình hình bầu cử tổng thống Mỹ đến ngày 8/6. Đồ họa: NYTimes

Ông Haugland khẳng định động cơ duy nhất của ông là muốn khôi phục quy định không ràng buộc đại biểu. Năm 2012, ông cũng từng nỗ lực "cởi trói" cho các đại biểu. "Tôi đứng về phía các quy tắc. Tôi không tìm cách giành lấy lợi thế cho ai hay gây bất lợi về phía ai".

Bà Elaine Kamarck, một nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Brookings đồng thời là tác giả cuốn sách Primary Politics (Chính trị Sơ bộ) nhận định những luận điểm của Haugland "rất có sức nặng".

"Ông ấy cả về mặt luật pháp lẫn lịch sử đều đúng khi nói rằng có rất nhiều sự cân nhắc trong hành động của các đại biểu", Kamarck nói. Bà cho rằng những người Cộng hòa có thể chấp nhận sự hỗn loạn thay vì phê chuẩn để Trump trở thành người được đề cử.

"Tôi cho rằng đảng Cộng hòa đang phải đối diện với hai lựa chọn đều xấu cả", Kamarck nói. Nếu họ "cởi trói" cho các đại biểu, những cử tri đã bỏ phiếu cho ông Trump sẽ nổi giận với đảng Cộng hòa, và có thể từ chối tham gia tổng tuyển cử. "Còn nếu họ không làm việc đó, họ đang tự làm hại mình khi chọn một ứng viên mất lòng nhiều người, người sau đó có thể khiến đảng này mất đi sự ủng hộ của cử tri trong tổng tuyển cử".

Nhận định về khả năng các lãnh đạo đảng Cộng hòa ủng hộ quan điểm của ông Haugland, cựu thống đốc bang Ohio, thượng nghị sĩ George Voinovich cho rằng sẽ không xảy ra việc này. "Nếu điều đó xảy ra, tôi nghĩ chúng tôi sẽ có rắc rối thực sự", ông Voinovich nói. "Tôi cho rằng như vậy là không dân chủ. Mọi người đều cam kết bỏ phiếu cho một ứng viên trong kỳ bầu cử đầu tiên. Chúng tôi có nghĩa vụ phải làm điều đó".

Schafer, cựu thống đốc bang North Dakota cũng dự báo ông Haugland sẽ thua trong cuộc tranh luận này, như đã từng thua những lần trước đó. "Tôi cho rằng những gì sẽ xảy ra là phe chính thống giành quyền kiểm soát và không có gì thay đổi, ông ấy sẽ chỉ có thể cười mỉm vì đã cố gắng nhưng thất bại".

Carl Thayer: 'Trung Quốc sẽ lợi dụng bầu cử Mỹ để hung hăng hơn trên Biển Đông'

Bắc Kinh có thể có những hành động kiên quyết hơn, trước khi ông Barack Obama rời Nhà Trắng, nhằm tránh gây căng thẳng với tân tổng thống Mỹ.

Chiến hạm của Mỹ tuần tra sát đảo Chữ Thập do Trung Quốc xây dựng trái phép tuần trước. Ảnh: AP

Giáo sư Carl Thayer, Học viện Quốc phòng Australia, Đại học New South Wales, trao đổi với VnExpress về ý đồ của Washington khi điều tàu USS William P. Lawrence đến tuần tra trong phạm vi 12 hải lý quanh đá Chữ Thập ở quần đảo Trường Sa. 

- Vì sao Mỹ chọn thời điểm này để thực hiện tuần tra?

- Việc Washington thực hiện chuyến tuần tra tự do hàng hải (FONOP) lần thứ ba này khá bất ngờ vì quan chức Mỹ từng tuyên bố chuyến thứ ba bị hoãn lại. Có hai giả thuyết: Một là việc ngưng chuyến thứ ba khiến một số nghị sĩ Quốc hội chỉ trích chính quyền của Tổng thống Barack Obama, do đó quyết định đã thay đổi. Hai là các quan chức quân sự cấp cao của Mỹ đã cảnh báo rằng Trung Quốc có ý đồ thực hiện một số hành động tại bãi cạn Scarborough. Do đó chuyến FONOP thứ ba này được thông qua nhằm đưa ra tín hiệu với Bắc Kinh "cần phải lùi lại". 

Đá Chữ Thập là một tổng hành dinh tác chiến được nhắm tới dành cho các lực lượng của Trung Quốc ở Trường Sa. Các thông tin bị rò rỉ của truyền thông tại Washington và Canberra cho thấy Trung Quốc chuẩn bị hành động để "thể hiện sự tức giận của mình" với quyết định sắp tới của Tòa trọng tài thường trực (PCA) với vụ kiện của Philippines.

Mỹ quan ngại về hoạt động khảo sát của Trung Quốc gần bãi cạn Scarborough của Philippines. Mỹ và Australia cũng lưu ý đến việc một quan chức quân sự cấp cao Trung Quốc đến thăm khu vực này. Chuyến thăm tương tự gần nhất diễn ra vào 2014 khi Trung Quốc bắt đầu xây dựng các đảo nhân tạo ở Trường Sa. Mỹ đã tăng áp lực với Trung Quốc bằng cách đưa các máy bay A-10 và HH-60 từ Philippines đến tuần tra gần bãi cạn Scarborough. Điều này được thực hiện để ngăn cản Bắc Kinh.

- Trung Quốc đã điều hai chiến đấu cơ và ba tàu chiến đã theo sát tàu Mỹ gần đá Chữ Thập, yêu cầu rời khỏi khu vực. Ông đánh giá thế nào về phản ứng lần này của Trung Quốc?

- Trung Quốc luôn cảnh báo tàu Mỹ ở Biển Đông bất kể họ đi qua hay thực hiện việc tuần tra. Tuy nhiên, các quan chức Mỹ đánh giá Trung Quốc lần này hành xử "chuyên nghiệp hơn" khi không gây ra những cuộc chạm trán nguy hiểm.

Các hành động của Trung Quốc đều nằm trong một trò chơi. Trong tất cả các vụ việc, chiến dịch của Trung Quốc là tuyên bố một cách giả dối rằng họ "đuổi Mỹ ra khỏi khu vực". Kiểu hành động này là "sự bình thường mới" giữa hai lực lượng quân sự. Hành động của Trung Quốc cũng là sự "thể hiện" nhằm tuyên truyền cho dư luận trong nước.

- Dự báo của ông về diễn biến trên biển từ nay đến cuối năm? 

- Thực tế thì ASEAN, nước có tranh chấp hay Mỹ không ngăn chặn được Trung Quốc tiếp tục củng cố hiện diện của mình ở Biển Đông. Bắc Kinh đã đưa ra một cuộc tấn công về mặt ngoại giao để thuyết phục các nước nhỏ hơn xác nhận về mặt chính trị rằng "các cường quốc bên ngoài không nên liên quan đến tranh chấp ở đây". Trung Quốc đã xoay xở để xây dựng xong các đảo nhân tạo và đối phó được với sự quấy rầy với các tàu quân sự, máy bay cũng như ngư dân Philippines. 

Căng thẳng ở Biển Đông sẽ tăng rõ rệt khi PCA đưa ra quyết định về vụ kiện của Philippines. Trung Quốc sẽ bác bỏ hoàn toàn và có thể thực hiện một số hành động khiêu khích để thể hiện rằng "luật pháp quốc tế không thể kiềm chế các hành động của họ". 

Mỹ sẽ dẫn đầu cộng đồng quốc tế trong việc lên án Trung Quốc về các hành động này. Trung Quốc sẽ lợi dụng việc Mỹ và Philippines đang thực hiện chuyển giao quyền lực để có những thay đổi trên biển. Nhiều nhà phân tích cho rằng Trung Quốc sẽ hành động trước khi Obama rời Nhà Trắng, nếu không các động thái của Trung Quốc sẽ được coi là thách thức trực tiếp với tân tổng thống Mỹ. Điều này có thể gây nên sự xung đột với lãnh đạo mới của Nhà Trắng.

- PCA sẽ đưa ra phán quyết thế nào? 

- Tòa án có thể đưa ra phán quyết có lợi cho Philippines về hiện trạng các thực thể mà Trung Quốc đang chiếm giữ, cho thấy một số bị chìm khi thủy triều lên và một số khác là đá. Có thể PCA sẽ đưa ra quyết định nước đôi và do đó dẫn tới nhiều vấn đề cần được giải quyết. Điều này có thể mở ra cánh cửa khôi phục thảo luận giữa Bắc Kinh và Manila.

Tổng thống mới đắc cử của Philipines Rodrigo Duterte đã tuyên bố rằng ông sẽ bảo vệ chủ quyền của nước này nhưng cũng tìm cách cải thiện quan hệ kinh tế với Trung Quốc. Trung Quốc vẫn sẽ bác bỏ quyết định của PCA nhưng có thể điều hòa lại cách hành xử để hợp tác với tân tổng thống. Ông Duterte không ủng hộ Mỹ như ông Aquino và Trung Quốc sẽ muốn khai thác điều này.

- Ông đánh giá thế nào về việc Trung Quốc tuyên bố lôi kéo được ba nước trong ASEAN?

- Bắc Kinh cho rằng họ đã đạt đồng thuận với Lào, Campuchia và Brunei về vấn đề Biển Đông nhưng dường như Trung Quốc đã bóp méo những gì các nước đồng thuận. Người phát ngôn của Vientian và Phnom Penh đều bác bỏ việc nhất trí với những gì truyền thông Trung Quốc đưa ra.

Với vai trò chủ tịch ASEAN năm nay, Lào sẽ duy trì được sự thống nhất của khối về Biển Đông vì đã đưa ra phát biểu nhiều lần trong năm ngoái. Nhưng Lào có thể không tiên phong thực hiện điều này. Vấn đề thực sự ở đây là liệu ASEAN có tạo được sự đồng thuận về việc phản ứng thế nào nếu Trung Quốc bác bỏ quyết định của PCA.

Lần 'phá rào' an ninh của tổng thống Bush khi thăm Việt Nam

Mặc dù phía Mỹ rất lo ngại khi tổng thống nước này đến thăm Việt Nam hồi 2006 nhưng ông Bush trong lúc ngồi trong xe đã hạ kính xuống để vẫy chào người dân bên đường.

Tổng thống Mỹ George Bush đến thăm Việt Nam hồi 2006. Ảnh: AFP

Khi Việt Nam bày tỏ thiện chí sẵn sàng đón tổng thống Mỹ George Bush thăm chính thức ngay sau khi ông dự Hội nghị cấp cao APEC, bản thân ông Bush rất ái ngại. Các quan chức thuộc Hội đồng an ninh quốc gia Mỹ cho biết, tổng thống băn khoăn liệu người dân Việt Nam sẽ đón nguyên thủ một nước cựu thù như thế nào, ông Nguyễn Tâm Chiến, cựu Đại sứ Việt Nam tại Mỹ,chia sẻ với VnExpress.

Theo cựu đại sứ, với hình ảnh một tổng thống Mỹ cứng rắn, tuyên chiến với khủng bố và muốn "thúc đẩy dân chủ" trên phạm vi toàn cầu, ông Bush không ít lần gặp phải "sự cố" khi đi công du nước ngoài. Thế nhưng đến Việt Nam thì hàng nghìn người kéo ra đường chào đón, khắp nơi là hoa và những nụ cười. Trước khung cảnh đó, tổng thống Mỹ đã không ngại ngần kéo thấp cửa xe xuống để vẫy chào mọi người hai bên đường. Điều đó chứng tỏ ông Bush đã trút bỏ hết lo lắng đi trên phố.

"Lúc chào từ biệt tại sân bay Tân Sơn Nhất, khi được hỏi về cảm tưởng, ông Bush đã nói thật lòng với tôi: Đại sứ biết không, tôi đi gần như khắp thế giới rồi nhưng chỉ có hai nước không ném cà chua và biểu tình chống tôi thôi, đó là Việt Nam và Honduras", ông Chiến cười lớn khi nhắc lại kỷ niệm, cho biết thêm rằng sau chuyến thăm Việt Nam, ông Bush đến Indonesia trong lúc đang có biểu tình và có người còn đốt hình nộm của ông.

Nói về "lực lượng an ninh hùng hậu" đi theo bảo vệ tổng thống Bush, ông Chiến cho biết Washington khi đó chuẩn bị mọi việc rất bài bản, có xe chống đạn, máy bay dự phòng...để bảo đảm an toàn cho ông chủ Nhà Trắng. 

Cựu đại sứ cho biết thêm, tổng thống Bush còn nói sau khi từ nhiệm có thể ông sẽ qua Việt Nam kinh doanh. Với Đệ nhất phu nhân Mỹ lúc đó, bà Laura cũng có ấn tượng rất tốt về con người và đất nước Việt Nam, những người thân thiện và mến khách. Bà rất chăm chú tìm hiểu lịch sử, văn hoá Việt Nam, có lúc đứng trầm ngâm khá lâu khi thăm Bảo tàng Chiến tranh ở TP HCM.

"Điều không hình dung được đối với Tổng thống Mỹ là ông đã có chuyến đi thoải mái và thành công như vậy đến Việt Nam", ông Chiến nói.

Theo cựu đại sứ, nhiều người Việt Nam lúc đó đã chờ đợi Tổng thống Bush đem "Quy chế thương mại bình thường thường xuyên" (PNTR) tới Việt Nam, giúp giải quyết xong vướng mắc để Việt Nam trở thành thành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO). Nhưng điều đó đã không diễn ra, mà phải hơn một tháng sau nhờ nỗ lực chung, Mỹ mới thông qua quy chế đó cho Việt Nam.

Cựu đại sứ thẳng thắn thừa nhận hợp tác Việt - Mỹ giai đoạn ông đảm trách vị trí ở Washington cũng còn nhiều vấn đề. Hai nước bắt đầu thực hiện cụ thể các lĩnh vực trong Hiệp định thương mại song phương (BTA), Hà Nội đàm phán để mua máy bay Boeing, quota hàng dệt may, xử lý các vụ kiện cá, rồi đàm phán để Việt Nam gia nhập Tổ chức thương mại thế giới (WTO) là những ngày "thức trắng đêm".

Nhìn lại khoảng thời gian làm đại sứ tại Mỹ từ 2001 đến 2007, ông Chiến cho rằng những gì ông trải qua có thể xem như một bài học kinh nghiệm để Việt - Mỹ thúc đẩy hợp tác trong thời gian tới. Đó là khi xuất hiện vấn đề giữa hai nước thì không coi nó phức tạp đến mức cản trở quan hệ, đến mức "bi kịch" mà cần ngồi lại với nhau cùng giải quyết.

Chẳng hạn về phía Việt Nam, khi Mỹ đưa ra vụ kiện cá tra và basa đầu tiên năm 2002, nhiều người cho rằng Washington rất tiêu cực, không muốn tiêu thụ sản phẩm của nông dân Việt, có người "chê" rằng Việt Nam không biết vận động hành lang. Tuy nhiên vấn đề là các nông trại của Mỹ đưa ra và được chính phủ Mỹ bảo trợ nhằm hạn chế sự cạnh tranh của hàng hóa nước ngoài. Mỹ có hệ thống luật chặt chẽ về các yêu cầu nhập hàng vì thế các doanh nghiệp Việt Nam cần hiểu rõ. Các vụ liên quan đến kiện chống bán phá giá hiện vẫn xảy ra nhưng Việt Nam cần nhìn nhận đó là vấn đề cạnh tranh thị trường, không chính trị hóa để cùng bàn bạc cách phát triển hợp tác kinh tế. 

Về phía mình, Mỹ cũng cần nhìn nhận lại sự khác biệt trong đánh giá vấn đề dân chủ nhân quyền, tự do tôn giáo với Việt Nam. Ông Chiến bày tỏ sự ủng hộ khi Tổng thống Obama đến thăm châu Á hồi năm 2009 đã nói: "Không áp đặt quan điểm của Mỹ với các nước khác". 

Nhân chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Mỹ Barack Obama sắp tới, cựu đại sứ chia sẻ hai nước đang trong giai đoạn bước ngoặt thực sự, ông hy vọng chặng đường "20 năm" lần thứ 4 tiếp đây sẽ là giai đoạn phát triển toàn diện. 

Hồi năm 2001, khi ông Chiến trình Quốc thư, ông Bush đã nói đó BTA là hòn đá tảng trong quan hệ hai nước. Vì thế, cựu đại sứ trông đợi Việt Nam và Mỹ sẽ tiếp tục thúc đẩy hợp tác kinh tế - thương mại thời gian tới, thu hút đầu tư FDI của Mỹ và nhập khẩu các công nghệ cao. Ông Chiến hy vọng với Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), Việt Nam sẽ tận dụng được các cơ hội, cùng với nỗ lực cải cách để hội nhập sâu hơn với các nước châu Á - Thái Bình Dương, tạo nên hòn đá tảng ngày càng vững chắc.

Với tư cách là Chủ tịch Hội hữu nghị Việt - Mỹ, ông Chiến cho biết ông cũng mong muốn hai nước thời gian tới tăng cường hơn hợp tác về giải quyết những hậu quả chiến tranh. Đó là vấn đề hậu quả chất độc da cam với con người và môi trường, bom mìn chưa nổ và những người mất tích. Ước tính con số người mất tích của Việt Nam hiện là 30 vạn. Theo ông, một số người cho rằng người dân Việt Nam quên đi quá khứ là không đúng, sự thực người dân gác lại quá khứ để không cản trở tương lai. Khi Việt Nam coi phát triển là ưu tiên cao nhất, thì sự hỗ trợ của Mỹ với quá trình này chính là thước đo cho hợp tác hai bên.

"Ông Bush là người rất thích các món ăn Việt, tôi hy vọng Tổng thống Obama cũng sẽ nhận thấy đây là một đất nước đáng sống và đáng làm bạn tốt", ông Chiến nói.