IS có thể giăng bẫy Mỹ và châu Âu với cuộc thảm sát Paris

Với vụ khủng bố Paris, IS có thể đang giăng ra cái bẫy để khiến phương Tây đóng cửa với người tị nạn và xa lánh cộng đồng Hồi giáo tại đây.

Các phần tử IS. Ảnh: Zuma Press

Paris hôm 13/11 rung chuyển vì một loạt các cuộc xả súng và đánh bom tự sát, nhóm Nhà nước Hồi giáo (IS) đã nhận trách nhiệm đứng sau vụ việc này. Nhà phân tích chống khủng bố Harleen Gambhir cho rằng IS cố tình "gài bẫy" châu Âu với các cuộc tấn công Paris, để phương Tây đưa ra những phản ứng có lợi cho chính nhóm cực đoan.

"Nhóm này tính toán rằng chỉ cần một số nhỏ kẻ tấn công cũng có thể gây ra thay đổi sâu sắc trong cách xã hội châu Âu nhìn nhận 44 triệu người Hồi giáo sinh sống tại đây, và cả cách người Hồi giáo ở châu Âu nhìn nhận bản thân", ông nói.

Thực tế, một số nhà lập pháp ở cả hai bờ Đại Tây Dương đã phản ứng trước cuộc tấn công khủng bố 13/11 Paris bằng cách kêu gọi đóng cửa với người tị nạn Syria và coi cuộc chiến chống IS là "cuộc đối đầu của các nền văn minh" (giữa phương Tây và thế giới Hồi giáo).

Nhưng theo Huffington Post, đóng cửa với người tị nạn và tạo ra môi trường thù địch đối với người Hồi giáo ở phương Tây sẽ không giúp châu Âu và Mỹ đánh bại những kẻ cực đoan. Ngược lại, chiến lược như vậy có thể làm cho Mỹ và các đồng minh dễ gặp nguy hiểm chứ không an toàn hơn.

Đóng cửa với người tị nạn

26 thống đốc Mỹ đang kêu gọi chính phủ liên bang từ chối để người tị nạn Syria nhập cư, với lý do là quan ngại về nguy cơ người tị nạn tấn công khủng bố.

Các nhà chức trách tìm thấy hộ chiếu của một người đàn ông vào châu Âu với tư cách là người tị nạn Syria gần thi thể một trong những kẻ đánh bom tự sát Paris, mặc dù không rõ kẻ này có thực sự là người tị nạn hay không. Nhưng kể cả một người tị nạn Syria thực sự đã tham gia tấn công, thì việc đóng cửa với tất cả sẽ càng khiến họ dễ bị cực đoan hóa.

Cao ủy Liên Hợp Quốc cho biết "việc mất hy vọng và điều kiện sống tồi tệ" là động cơ thúc đẩy người tị nạn Syria rời khỏi Lebanon, Jordan, Syria và Ai Cập để đến châu Âu. Vì vậy, dễ hiểu vì sao việc chặn người tị nạn vào phương Tây có thể khiến chủ nghĩa cực đoan càng lôi kéo được nhiều người. Theo Hampson, vấn đề cấp bách hiện giờ là phương Tây phải để người Syria tái định cư ở những nơi mà họ ít có nguy cơ bị cực đoan hóa.

Xa lánh người Hồi giáo sống tại phương Tây

Việc coi cuộc chiến với IS như như một "cuộc đụng độ của các nền văn minh", giữa phương Tây và thế giới Hồi giáo là có lợi cho IS, vì đó chính là cách suy nghĩ mà nhóm này muốn hướng công chúng đến. Một trong những mục tiêu của vụ khủng bố Paris là kích động phản ứng thái quá, khiến một số người Hồi giáo ở phương Tây cảm thấy rằng đạo Hồi không thể hòa hợp với văn hóa của các quốc gia mà họ đang sống.

"Đây là một kiểu suy nghĩ để thể hiện rằng phương Tây chỉ thiên vị những giá trị riêng của họ", Christopher Swift, một chuyên gia về an ninh quốc gia tại Georgetown nói. Ông cho rằng IS muốn lợi dụng điều này để khiến các nhóm tôn giáo khác nhau không thể xích lại gần nhau về mặt chính trị.

Ít nhất 6 kẻ tấn công Paris được xác định bởi chính quyền Pháp là công dân châu Âu. "Pháp từ lâu đã gặp vấn đề trong việc giúp dân số Hồi giáo của mình hòa nhập, và Pháp có nhiều công dân đến chiến đấu cho IS", học giả của Viện Brookings Shadi Hamid nói. "Vì vậy, có một vấn đề sâu xa hơn ở đây và nó không được cải thiện, nó chỉ trở nên tồi tệ hơn".

Swift nói thêm rằng IS sẽ miêu tả phản ứng quyết liệt của phương Tây là "minh chứng rằng "lũ thập tự chinh" đang quay lưng chống lại" người Hồi giáo sống ở phương Tây.

"Chiến lược của chúng rất rõ ràng. Chúng muốn những người Hồi giáo ở phương Tây phải lựa chọn, một là bỏ đạo, hai là đến với IS để thoát khỏi cái gọi là cuộc đàn áp từ chính quyền và người dân 'thập tự chinh'", Gambhir nhận xét.

Tự làm mất lợi thế trước IS

IS đã rất thất vọng với dòng chảy người tị nạn đến châu Âu, bởi vì nó làm xói mòn những lời tuyên bố của nhóm này là chúng cung cấp một nơi ẩn náu an toàn cho người Hồi giáo trên toàn cầu.

"Thực tế là, IS rất ghét việc người dân chạy trốn khỏi Syria để đến châu Âu", Aaron Zelin, một chuyên gia về các nhóm jihad nói. "Nó làm suy yếu thông điệp của IS rằng nhà nước tự xưng của chúng là một nơi nương tựa, bởi vì nếu nó thật sự như vậy, thì người dân sẽ lũ lượt đến đó, thay vì mạo hiểm cuộc sống trong hành trình gian khổ đến châu Âu".

Zelin cho biết  các thủ lĩnh IS đã đưa ra những tuyên bố cảnh báo về việc người tị nạn đến châu Âu hay những vùng đất "ngoại đạo" khác. Một video của IS còn được đặt tên "sao các người lại đánh đổi một thứ tốt hơn để lấy thứ tồi tệ hơn".

Vì vậy, theo Huffington Post, nếu châu Âu và Mỹ ngưng đón nhận người tị nạn Syria, họ đã tự làm mất đi lợi thế trước nhóm cực đoan.

Sai lầm chết người của phương Tây nếu chỉ diệt IS bằng vũ lực

Tâm lý sôi sục trả thù IS bằng quân sự sau vụ khủng bố Paris có thể khiến phương Tây lặp lại những sai lầm cay đắng trong lịch sử.

Tổng thống Pháp Francois Hollande. Ảnh: AFP

Sau các vụ tấn công khủng bố liên hoàn ở Paris vào tối 13/11, Tổng thống Pháp Francois Hollande đã kêu gọi Mỹ và Nga tham gia một liên minh nhằm tiêu diệt phiến quân Nhà nước Hồi giáo (IS), theo Reuters.

Phát biểu trước Quốc hội Pháp sau các vụ đánh bom tự sát và xả súng khiến 129 người thiệt mạng ở Paris, Tổng thống Hollande nói ông sẽ tăng cường các biện pháp chống khủng bố trong nước, và sẽ hối thúc Mỹ, Nga thúc đẩy chiến dịch quân sự tiêu diệt phiến quân IS.

Theo chuyên gia phân tích Emma Ashford thuộc Viện nghiên cứu Cato ở Mỹ, những biện pháp chống phiến quân IS quyết liệt này là kết quả tự nhiên trước nỗi ám ảnh và sợ hãi của dư luận sau tội ác đỉnh điểm mà phiến quân gây ra.

Tuy nhiên, bà Ashford cũng cảnh báo rằng nếu các chính trị gia không tỉnh táo, chiều theo ý muốn sôi sục trả thù của dư luận, họ rất dễ phạm phải sai lầm chết người khi chỉ dùng biện pháp quân sự để tiêu diệt tổ chức khủng bố nguy hiểm nhất thế giới.

Những bài học xương máu ở Iraq, Afghanistan và Libya cho thấy, việc giành chiến thắng bằng hành động quân sự trước đối thủ là rất dễ dàng, còn đảm bảo hòa bình lâu dài cho mảnh đất vừa chinh phục mới là điều gần như bất khả thi.

Khi bầu không khí sợ hãi sau các cuộc tấn công khủng bố 11/9 ở Mỹ thúc đẩy Washington phát động chiến dịch quân sự ở Iraq, các nhà hoạch định chính sách Mỹ đã hầu như không chú trọng xem ai sẽ thay thế Saddam Hussein.

Kết quả là sau chiến dịch quân sự chóng vánh lật đổ ông Hussein, Mỹ đã mở ra một kỷ nguyên bất ổn, rối loạn và bất bình đẳng trên chính trường Iraq, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển và bành trướng của các nhóm khủng bố giống như IS.

Tương tự, chiến dịch không kích dữ dội của NATO năm 2011 vào Libya đã góp phần quan trọng lật đổ đại tá Muammar Gaddafi. Tuy nhiên, khi lên kế hoạch không kích, các chiến lược gia phương Tây chỉ tập trung vào mối quan tâm duy nhất là loại bỏ Gaddafi. Sau khi ông này bị giết, Libya rơi vào hỗn loạn khi các nhóm vũ trang tranh giành ảnh hưởng, đẩy đất nước vào tình trạng vô chính phủ và bạo lực triền miên.

Diệt trừ gốc rễ của IS

Bà Ashford cho rằng để thực sự diệt trừ được IS, Pháp và các quốc gia đồng minh không nên coi trọng chiến thắng quân sự mà nên cân nhắc sẽ hành động như thế nào sau khi tiêu diệt IS. Nếu họ không có các giải pháp ngoại giao và chính trị cho những mâu thuẫn dẫn đến sự bùng phát của IS, thì IS sẽ bị thay thế bởi một thứ không kém phần tồi tệ.

Nếu chỉ chú trọng vào giải pháp quân sự, bộ binh phương Tây có thể dễ dàng tiêu diệt IS ngay tận sào huyệt ở Raqqa, thậm chí có thể lật đổ được cả chính quyền Tổng thống Syria Bashar al-Assad. Nhưng sau đó, họ sẽ không thể nào lấp đầy được khoảng trống quyền lực mà chiến dịch quân sự này đã gây ra.

Chiến đấu cơ Pháp chuẩn bị xuất kích ném bom mục tiêu IS ở Syria. Ảnh: AFP

Bà Ashford cho rằng các nhóm vũ trang khác ở Syria khó có thể tìm được tiếng nói chung sau khi IS bị tiêu diệt. Các cường quốc khu vực hậu thuẫn những nhóm này cũng khó có thể tìm được giải pháp chia sẻ hài hòa lợi ích. Syria rồi sẽ lại rơi vào thảm cảnh giống như Libya hiện nay, tạo điều kiện cho các nhóm phiến quân giống IS tiếp tục trỗi dậy.

Để có được giải pháp ngoại giao cho Syria, Mỹ và các đồng minh cần phải có những thỏa hiệp nhất định, đặc biệt là về vai trò của ông Assad trong giai đoạn chuyển giao quyền lực. Chuyên gia này nhấn mạnh rằng quá trình chuyển giao hòa bình với sự có mặt của ông Assad còn tốt hơn là tình trạng xung đột đẫm máu hiện nay ở Syria.

Sau khi đạt được giải pháp ngoại giao để chuyển giao quyền lực, phương Tây cần phối hợp chặt chẽ với Nga và các cường quốc khu vực giám sát và duy trì nền hòa bình. Giải pháp chính trị sẽ vô nghĩa nếu lệnh ngừng bắn không được giám sát hoặc nếu các nước trong khu vực tiếp tục cung cấp vũ khí cho các nhóm nổi dậy mà họ chống lưng như những gì họ đã làm ở Libya.

Theo các chuyên gia phân tích, Mỹ cũng cần phải xây dựng một liên minh thực chất hơn, với sự tham gia của cả những quốc gia không có chung lợi ích như Nga và Iran, để chống lại IS. Liên minh chống IS hiện nay do Mỹ đứng đầu có tới 64 thành viên, nhưng nhiệm vụ không kích phiến quân vẫn chủ yếu do Mỹ đảm nhiệm.

Các chuyên gia về tình hình Trung Đông cho rằng IS không phải tự nhiên sinh ra. Nó là sản phẩm của những mâu thuẫn chính trị, sắc tộc, lợi ích kinh tế, ảnh hưởng quyền lực tại Trung Đông, được hà hơi tiếp sức bởi cuộc xung đột đẫm máu ở Syria.

"Khi một liên minh thực chất hơn, hài hòa lợi ích hơn được hình thành, IS không chỉ nhanh chóng bị tiêu diệt về mặt quân sự, mà sẽ không có điều kiện để hồi sinh sau xung đột", bà Ashford nhấn mạnh.